Бенефіс українського історика, письменника, публіциста, редактора та фотомитця з Підляшшя Юрія Гаврилюка
W niedzielę 26 kwietnia 2026 r. odbył się w Bielsku Podlaskim benefis ukraińskiego historyka, pisarza, publicysty, redaktora i fotografa z Podlasia Jurija Hawryluka. Podczas wydarzenia uhonorowano i spopularyzowano jedną z kluczowych postaci społeczności ukraińskiej Podlasia. Jurij Hawryluk odegrał i odgrywa już ponad 40 lat znaczącą rolę w życiu kulturalnym, naukowym, społecznym Podlasia.
Ważne w życiu społeczności ukraińskiej Podlasia wydarzenie odbyło się niedzielnym popołudniem w Miejskiej Bibliotece Publicznej w Bielsku Podlaskim, gdzie przybyło kilkadziesiąt osób: przedstawiciele środowiska ukraińskiego Podlasia, reprezentanci różnych instytucji i środowisk regionu. Wydarzenie otworzyła w imieniu biblioteki Urszula Bisz-Zdanowicz, a poprowadzili Dorota Jakubiuk oraz Grzegorz Kuprianowicz, którzy przywitali przybyłych gości, w tym rodzinę J. Hawryluka.
Benefis rozpoczął się wystąpieniem Burmistrza Miasta Bielsk Podlaski Piotra Wawulskiego oraz wręczniem dla Jerzego Hawryluka Nagrody Burmistrza Miasta Bielsk Podlaski za osiągnięcia w dziedzinie twórczości artystycznej, upowszechniania i ochrony kultury. Dyrektor Podlaskiego Instytutu Naukowego dra Grzegorza Kuprianowicza pogratulował J. Hawrylukowi nagrody, a następnie uczestnicy uroczystości odśpiewali dla niego tradycyjne «Многая літа».
Przyszedł czas na prezentację postaci głównego bohatera wydarzenia. Dyrektor Podlaskiego Instytutu Naukowego dr Grzegorz Kuprianowicz wygłosił referat „Jurij Hawryluk – ukraiński historyk, pisarz, publicysta, redaktor i fotograf z Podlasia”. Zaprezentował w nim szczegółowo drogę życiową i działalność J. Hawryluka w różnych sferach.
Kolejnym punktem programu stała się część literackiego podczas której zaprezentowana została twórczość Jerzego Hawryluka jako poety, pisarza, publicysty. Jako pierwszy swój programowy wiersz „Mowo nasza…”, napisany ukraińską gwarą podlaską, odczytał sam Jurij Hawryluk. Następnie Jerzy Burak, Wiktoria Gać, Eugenia Hawryluk oraz Dorota Jakubiuk przeczytali fragmenty utworów literackich i prozatorskich J. Hawryluka.
Głębokim spojrzeniem na postać, twórczość i działalność J. Hawryluka był kolejny referat pt. „Jurij Hawryluk: odkrywanie znaczeń i budowanie narracji – pasja, wiedza, tożsamość”, który wygłosiła kierownik Zakładu Studiów Międzykulturowych i Regionalnych Uniwersytetu w Białymstoku dr hab. Dorota Misiejuk, prof. UwB. W erudycyjny sposób przeanalizowała ona znaczenie i rolę Jurija Hawryluka w życiu społeczności ukraińskiej Podlasia i jego znaczenie dla zachowania dziedzictwa kulturowego, pamięci i tożsamości regionu.
Przyszedł czas na życzenia i adresy gratulacyjne skierowane do Jurija Hawryluka. Jako pierwsza gratulacje złożyła w imieniu państwa ukraińskiego Ludmyła Smej z Konsulatu Generalnego Ukrainy w Lublinie. Poprosiła ona obecnych o uczczenie minutą ciszy ofiar trwającej agresji rosyjskiej przeciwko Ukrainie. Następnie wybrzmiały życzenia i gratulacje od Nadzwyczajnego i Pełnomocnego Ambasadora Ukrainy w RP Wasyla Bodnara, Urzędu Marszałkowskiego Województwa Podlaskiego, Związku Ukraińców Podlasia, redakcji Ukraińskiego pisma Podlasia „Nad Buhom i Narwoju”, Ukraińskiego Towarzystwa Historycznego w Polsce, Miejskiej Biblioteki Publicznej w Bielsku Podlaskim, przedstawicieli rodziny, podlaskiej poetki Eugenii Martyniuk, dziennikarzy redakcji ukraińskiej Radio Białystok. Nadeszły też też liczne adresy i listy gratulacyjne skierowane do Jurija Hawryluka od wielu instytucji i osób, które odczytała dr Anna Jawdosiuk-Małek.
Ze słowem do uczestników uroczystości zwrócił się główny bohater benefisu Jurij Hawryluk. Podzielił się on swoimi refleksjami na temat swojej drogi życiowej, tożsamości, działalności na rzecz zachowania ojczystej, ukraińskiej kultury i języka Podlasia.
Artystycznym zwieńczeniem benefisu stał się wspaniały koncert poezji śpiewanej Romana Hawrana, kultowej postaci kultury mniejszości ukraińskiej w Polsce lat 80. XX w., czyli czasów młodości J. Hawryluka. R. Hawran wykonał przy akompaniamencie gitary utwory poetów ukraińskich.
Oficjalna część benefisu zakończyła się słowem dyrektora Podlaskiego Instytutu Naukowego dra Grzegorza Kuprianowicza, który podziękował wszystkim instytucjom i osobam, dzięki którym mógł odbyć się benefis. Wyraził także podziękowanie dla wszystkich obecnych na wydarzeniu. Dononano także otwarcia dwóch wystaw ukazujących działalność J. Hawryluka: „Podlasie w fotografiach Jurija Hawryluka” oraz „Jurij Hawryluk – poeta, badacz, redaktor, wydawca: wystawa książek i czasopism”, na której zaprezentowano publikacje autorstwa i redakcji J. Hawryluka. Zwieńczeniem benefisu było nieformalne spotkanie podczas bankietu, które było przestrzenią do wymiany doświadczeń, rozmów i wspomnień zarówno dla bohatera wydarzenia, jak i dla osób od lat związanych z jego działalnością i twórczością.
Organizatorami benefisu byli Podlaski Instytut Naukowy, Związek Ukraińców Podlasia, redakcja Ukraińskiego pisma Podlasia „Nad Buhom i Narwoju” we współpracy z Miejską Biblioteką Publiczną w Bielsku Podlaskim i Towarzystwem Przyjaciół Skansenu w Koźlikach. Wydarzenie jest współfinansowane ze środków Województwa Podlaskiego, przy wsparciu Towarzystwa Przyjaciół Skansenu w Koźlikach.
Jurij Hawryluk jest ukraińskim historykiem, pisarzem, publicystą, redaktorem i fotografem urodzonym i mieszkającym w Bielsku Podlaskim. Jest jedną z kluczowych postaci życia kulturalnego, naukowego i społęcznego społeczności ukraińskiej Podlasia.
Jest autorem kilku książek literackich, mieszczących utwory poetyckie i prozę w języku ukraińskim, zarówno w języku literackim, jak i miejscową gwarą ukraińską okolic Bielska Podlaskiego: В непроминаючому поході (Більськ Підляський 1986), Негербовії ґенеалогії (Більськ 1988), Голоси з Підляшшя (Париж – Львів – Цвікау 1999), Nechaj żywe Pudlasze!: Z pereżytoho i peredumanoho (Bilśk 2001), В павутинні життя (Більськ Підляський 2004), Хронологіон 2001-2011. Записки (Перемишль 2012). Jest członkiem Związku Pisarzy Ukrainy, jednym z zaledwie kilku mieszkających w Polsce.
Był redaktorem kilku ukraińskich wydawnictw periodycznych na Podlasiu, w tym wydawanego poza cenzurą w latach 80. XX w. periodyku „Osnowy”. W latach 90. XX w. był zaangażowany w wydawanie w Bielsku Podlaskim lokalnych periodyków: „U Siebie. Gazeta Bielska”, „Tygodnik Podlaski”. Od kilkudziesięciu lat jest redaktorem naczelnym Ukraińskiego Pisma Podlasia „Nad Buhom i Narwoju”, które w 2026 r. obchodzi jubileusz 35-lecia i jest najdłużej wydawanym periodykiem w historii Bielska Podlaskiego. Był założycielem ukraińskiego wydawnictwa „Dumka” w Bielsku Podlaskim. Jest autorem setek artykułów publicystycznych i popularno-naukowych zamieszczonych na łamach wielu periodyków w Polsce i za granicą.
Jurij Hawryluk jest uznanym badaczem-historykiem, absolwentem Uniwersytetu Jagiellońskiego, autorem wielu książek naukowych i popularno-naukowych takich jak: Z dziejów Cerkwi prawosławnej na Podlasiu w X-XVII wieku (Bielsk Podlaski 1993), „Ruś podlaska”. Podlasie w opisach romantyków (wyboru dokonał i opracował Jerzy Hawryluk, Bielsk Podlaski 1995), „Kraje ruskie Bielsk, Mielnik, Drohiczyn”. Rusini-Ukraińcy na Podlaszu – fakty i kontrowersje (Kraków 1999; 2 wyd. Bielsk Podlaski 2001), Podlasze. Śladami ruskiej przeszłości (Bielsk Podlaski 2000), Od wypraw Włodzimierza do Linii Curzona (Toronto-Białystok 2013), Kraina tura i żubra. Historia, kultura, zabytki ziemi bielsko-hajnowskiej (współautor, Puchły 2013). Jest również autorem i redaktorem wydanej niedawno monumentalnej antologii ukraińskojęzycznego piśmiennictwa Podlasia Krajina swojoho słowa (Bielsk Podlaski 2023). Jest autorem wielu artykułów naukowych. Jest zastępcą dyrektora Podlaskiego Instytutu Naukowego, działającego w Bielsku Podlaskim od 2018 r. i pełniącego rolę zakładu naukowo-badawczego, edukacyjnego i oświatowego społeczności ukraińskiej Podlasia
Od lat 80. XX w. zaangażowany jest w organizację ukraińskiego życia kulturalnego, wydawniczego, literackiego i naukowego na Podlasiu. Był organizatorem ukraińskich wydarzeń kulturalnych i naukowych w Bielsku Podlaskim oraz innych miejscowościach regionu. Jest członkiem Rady Głównej Związku Ukraińców Podlasia.
Zajmuje się również fotografią artystyczną i reportażową. Miał kilka wystaw fotografii (Bielsk Podlaski, Białystok, Lwów, Toronto). Specjalizuje się w fotografii spuścizny kulturowej Podlasia, podlaskich krajobrazów oraz dokumentacji życia kulturalnego środowiska ukraińskiego regionu.
Jurij Hawryluk od kilku dziesięcioleci odgrywa znaczącą rolę w życiu kulturalnym, literackim, naukowym, społecznym Podlasia i całej społeczności ukraińskiej w Polsce. Jego twórczość poetycka od połowy lat 80. była ważnym zjawiskiem w procesie literackim wśród społeczności ukraińskiej na Podlasiu. Pozostaje jednym z najdłużej czynnych i kontynuujących twórczość literacką autorów piszących w języku ukraińskim w Polsce. Położył wielkie zasługi dla zapoczątkowania działalności wydawniczej społeczności ukraińskiej na Podlasiu. Od dziesięcioleci pozostaje redaktorem naczelnym oraz kreuje charakter i oblicze ideowe Ukraińskiego Pisma Podlasia „Nad Buhom i Narwoju”, będącego jednym z głównych periodyków społeczno-kulturalnych mniejszości ukraińskiej w Polsce. Jego badania naukowe mają kluczowe znaczenia dla poznania i popularyzacji nieznanych stronic historii Podlasia. Przez lata pozostawał organizatorem ukraińskiego życia kulturalnego na Podlasiu. Odrębną sferą jego twórczości jest fotografią artystyczną i reportażową, postrzegany jest jako oryginalny i uznany artysta w tej dziedzinie.
