Новорічний лист Cпівголови Спільної комісії уряду та національних і етнічних меншин, що представляє меншини

Szanowni Państwo, Przedstawiciele najwyższych władz Rzeczpospolitej Polskiej, Członkowie mniejszości narodowych i etnicznych oraz społeczności posługującej się językiem regionalnym, Sympatycy i przyjaciele mniejszości narodowych i etnicznych,

za nami rok 2025, który był dla mniejszości rokiem jubileuszy. Od 20 lat funkcjonuje bowiem w polskim systemie prawnym ustawa o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym. W ślad za tym jesienią ubiegłego roku minęło również dokładnie 20 lat od powołania do życia wyjątkowego gremium, czyli Komisji Wspólnej Rządu i Mniejszości Narodowych i Etnicznych.

Z tej perspektywy ważnym dla obecności mniejszości w przestrzeni publicznej jest fakt, że w ciągu 2025 r. odbyły się wydarzenia będące uczczeniem tych jubileuszy: konferencja prasowa w MSWiA w styczniu, w lutym wystawa i konferencja „20 lat ustawy o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym – historia, funkcjonowanie i przyszłość” w Sejmie RP, w marcu uroczyste posiedzenie KWRiMNiE z okazji rocznicy uchwalenia ustawy, konferencje naukowe poświęcone tematyce jubileuszy w Białymstoku, Opolu i innych miastach, czy – ostatnie z wydarzeń – 10 grudnia 2025 r. XL uroczyste posiedzenie Komisji Wspólnej Rządu i Mniejszości Narodowych i Etnicznych z okazji 20-lecia jej istnienia, podczas którego przedstawiciele mniejszości narodowych i etnicznych zostali uhonorowani medalami „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”, przyznawanymi przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

W sytuacji, gdy w parlamencie RP, wybranym jesienią 2023 r., po raz pierwszy od ponad 30 lat nie zasiada żaden parlamentarzysta deklarujący swoją przynależność do mniejszości narodowych czy etnicznych, wielce znaczącym był fakt powołania przez Marszałka Sejmu Szymona Hołownię w 2024 r. doradcy Marszałka Sejmu ds. mniejszości narodowych i etnicznych, a także deklaracja Marszałka Sejmu Włodzimierza Czarzastego z listopada 2025 r. o zamiarze kontynuowania pracy takiego doradcy. Daje to szansę, aby w trakcie prac parlamentarnych wybrzmiał także głos mniejszości, tym bardziej, że kandydat na doradcę wskazany został przez środowiska mniejszościowe.

Ważnym wydarzeniem minionego roku był również fakt, iż po raz pierwszy po 20 latach obowiązywania ustawy o mniejszościach udało się ją znacząco znowelizować, przy tym w wymiarze, który może mieć istotny wpływ na skuteczną reprezentację mniejszości, tzn. poprzez powołanie w Kancelarii Sejmu Sekretariatu Strony Mniejszościowej Komisji Wspólnej Rządu i Mniejszości Narodowych i Etnicznych, co budzi nadzieje, że po 20 latach istnienia KWRiMNiE powstaną wreszcie normalne warunki dla pracy zasiadających w niej przedstawicieli mniejszości.

Niezwykle istotnym było zwiększenie środków na działania służące zachowaniu i rozwojowi tożsamości i kultury mniejszości w budżecie państwa na lata 2025 i 2026. Jednak wysokość tych środków w budżecie państwa nadal odbiega od potrzeb, by zapewnić warunki dla skutecznych działań pozwalających na normalne funkcjonowanie i rozwój życia kulturalnego mniejszości, tym bardziej, że w ciągu minionej dekady środki te wzrastały w stopniu niższym niż poziom inflacji czy płaca minimalna.

Pozostaje wiele sfer życia mniejszości, przede wszystkim dotyczących możliwości podtrzymywania tożsamości kulturowej i językowej naszych społeczności, które wymagają zmian i poszukiwania nowych, dobrych rozwiązań systemowych. Stąd istotna jest dla nas każda okazja do rozmowy z przedstawicielami władz Rzeczpospolitej o sprawach ważnych dla mniejszości. W tym zakresie pozostaje pewien niedosyt i dlatego mamy ogromną nadzieję nie tylko na kontynuację dialogu w 2026 r., ale przede wszystkim na jego intensyfikację i pogłębienie. Kwestie mniejszości potrzebują bowiem nie tylko wsparcia finansowego, ale przede wszystkim zrozumienia, dobrej woli i otwartości na rozwiązywanie istniejących problemów. Doceniając zaproszenie na spotkanie noworoczne Prezydenta Rzeczpospolitej z przedstawicielami Kościołów i związków wyznaniowych oraz mniejszości narodowych i etnicznych, widzimy potrzebę spotkania członków Komisji Wspólnej z Prezesem Rady Ministrów Rzeczpospolitej, do którego niestety nie doszło w roku jubileuszowym, a wszak Komisja jest organem doradczym premiera. Liczymy również na intensyfikację prac i zwiększenie skuteczności zespołów i grup roboczych działających w ramach Komisji, ponieważ jesteśmy przekonani, że w przypadku polityki mniejszościowej czasami nie trzeba wiele, aby móc osiągnąć bardzo dużo. Ważne jest konstruktywne podejście do tematów i postulatów zgłaszanych – czasami już od wielu, wielu lat – przez środowiska mniejszościowe.

Właśnie w tym roku obchodzimy jubileusz 25-lecia wejścia do porządku prawnego Rzeczypospolitej Polskiej Konwencji ramowej Rady Europy o ochronie mniejszości narodowych. Niech mottem na Nowy 2026 Rok staną się dla nas wszystkich słowa preambuły tej Konwencji: „pluralistyczne i prawdziwie demokratyczne społeczeństwo powinno nie tylko szanować etniczną, kulturalną, językową i religijną tożsamość każdej osoby należącej do mniejszości narodowej, lecz także tworzyć odpowiednie warunki pozwalające im wyrazić, zachowywać i rozwijać tę tożsamość”. W tym duchu, dziękując za to, co pozytywnego wydarzyło się dotychczas, życzymy wszystkim szczęśliwego i dobrego Nowego Roku 2026!

Grzegorz Kuprianowicz

Współprzewodniczący Komisji Wspólnej Rządu i Mniejszości Narodowych i Etnicznych, reprezentujący mniejszości

2 stycznia 2026 r.

Fot. Stefani Koprek-Golomb | Neues Wochenblatt.pl