Miesiąc: czerwiec 2025

W poniedziałek 26 maja 2025 r. w Warszawie w Instytucie Slawistyki Polskiej Akademii Nauk odbyła się prezentacja antologii ukraińskojęzycznego piśmiennictwa Podlasia „Krajina swojoho słowa”. Była to pierwsza prezentacja tej publikacji poza Podlasiem. Warto podkreślić, że Instytut Slawistyki PAN to jedna z najważniejszych polskich instytucji naukowych zajmujących się szekororozumianą problematyką Słowiańszczyzny. Badania prowadzone w Instytucie i wydawane przezeń publikacje miały też znaczące skutki dla kształtowania ukraińskiej tożsamości narodowej i językowej na Północnym Podlasiu. Szczególną rolę odegrał tu „Atlas gwar wschodniosłowiańskich Białostocczyzny”, którego wydawanie rozpoczęto w 1980 r.

Wśród uczestników prezentacji byli pracownicy Instytutu Slawistyki PAN, mieszkające w Warszawie osoby pochodzące z Podlasia, członkowie społeczności ukraińskiej w Warszawie oraz inne osoby zainteresowane literaturą ukraińską Podlasia. Spośród gości oficjalnych należy wymienić przedstawiciela Ambasadora Ukrainy w Polsce – Wasyla Melnyczuka, III sekretarza Ambasady Ukrainy w Polsce, dyrektor Departamentu Wyznań Religijnych oraz Mniejszości Narodowych i Etnicznych Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji Katarzynę Kownacką, byłego przewodniczącego Rady Programowej Instytutu Różnorodności Językowej Rzeczypospolitej prof. Tomasza Wicherkiewicza z Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, przewodniczącego Rady Naukowej Podlaskiego Instytutu Naukowego dr hab. Roman Wysocki, prof. UMCS, znaną językoznawczynię prof. Elżbietę Mułkową, prof. Nicole Dołowy-Rybińska. Obecny był również jeden z autorów antologii Jerzy Plewa.

Moderatorem prezentacji była dyrektor IS PAN dr hab. Ewa Golachowska, prof. IS PAN, która otworzyła spotkanie. Na początku, w związku ze smutną wiadomością o śmierci znanego polskiego slawisty, prof. Janusza Siatkowskiego (1929-2025), prof. T. Wicherkiewicz przypomniał postać zmarłego, a jego pamięć uczczono minutą ciszy.

Głos zabrał dyrektor Podlaskiego Instytutu Naukowego dr Grzegorz Kuprianowicz, który podkreślił na znaczenie prezentacji antologii w tak prestiżowej instytucji naukowej oraz powitał oficjalnych gości i uczestników prezentacji. Następnie przedstawił uczestnikom spotkania podstawowe informacje o antologii.

Moderatorka spotkania prof. E. Golaсhowska oddała głos autorowi antologii. Jurij Hawryluk wygłosił referat „Kontekst historyczny twórczości literackiej w języku ukraińskim na Podlasiu”, w którym przedstawił językowe i historyczne uwarunkowania powstawania literatury w języku ukraińskim na Podlasiu. Referat wygłoszono w ukraińskiej gwarze podlaskiej, towarzyszyła mu prezentacja.

Ważnym elementem prezentacji było odczytanie wybranych utworów literackich z antologii. J. Hawryluk odczytał własny wiersz „Mowo nasza…”, a także utwory podlaskiego poety Mikołąja Patejuka.

Odbyła się dyskusja, uczestnicy spotkania stawiali prelegentowi pytania i dzielili się swoimi refleksjami. W dyskusji wzięli udział: Jarosław Prystasz, Rostysław Kramar z Uniwersytetu Warszawskiego, Piotr Białokozowicz, brat jednego z autorów antologii, prof. Elżbieta Smułkowa, dr G. Kuprianowicz, Damian Panasiuk. Jako ostatni głos zabrał przedstawiciel Ambasadora Ukrainy w Polsce Wasyl Melnyczuk.

Na zakończenie odbyło się uroczyste przekazanie wydawnictw Instytutu Slawistyki PAN dla biblioteki Podlaskiego Instytutu Naukowego. Publikacje przekazała dyrektor IS PAN dr hab. Ewa Goluchowska na ręce dyrektora Podlaskiego Instytutu Naukowego dr G. Kuprianowicza. Jerzy Plewa przekazał Instytutowi Slawistyki PAN swoją książkę „Nasze seło”.

Prezentację można było oglądać online. Uczestnicy prezentacji mogli otrzymać nie tylko prezentowaną antologię, ale także różne numery ukraińskiego czasopisma Podlasia „Nad Buhom i Narwoju”, w których były zamieszczone utwory literackie ukraińskimi gwarami Podlasia. Po prezentacji jej uczestnicy mieli możliwość porozmawiać przy herbacie i ciastku oraz poprosić o autograf autora antologii.

Organizatorami spotkania byli: Instytut Slawistyki Polskiej Akademii Nauk i Podlaski Instytut Naukowy. Wydarzenie zostało sfinansowane dzięki dotacji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji Rzeczypospolitej Polskiej.

Zdjęcia: Wiktoria Nylec (Instytut Slawistyki PAN), Olga Kuprianowicz, Grzegorz Kuprianowicz