W czwartek 2 października 2025 r. Uniwersytet Trzeciego Wieku w Hajnówce organizuje wykład dra Mikołaja Roszczenki z Podlaskiego Instytutu Naukowego pt. Wojna Federacji Rosyjskiej z Ukrainą – przyczyny i cele. Wykład odbędzie się w Klubie Seniora w Hajnówce (ul .Piłsudskiego 1b), początek o godz. 15.

Dr Mikołaj Roszczenko – historyk, filolog rodem z Kleszczel, pracownik naukowo-badawczy w Podlaskim Instytucie Naukowym, członek Rady Naukowej Podlaskiego Instytutu Naukowego. Zainteresowania naukowe: historia Podlasia, ze szczególnym uwzględnieniem miasta Kleszczele, ukraińskie gwary podlaskie, historia Chełmszczyzny w XIX i XX wieku, historia Cerkwi prawosławnej, folklor Podlasia.

Rozpoczęliśmy prezentację na stronie internetowej Podlaskiego Instytutu Naukowego postaci laureatów Podlaskiej Nagrody Naukowo-Literackiej za 2025 rok. Jako pierwszą prezentujemy Irenę Wiszenko – laureatkę Podlaskiej Nagrody Naukowo-Literackiej za rok 2025 w kategorii „Twórczość artystyczna”.

Więcej o Irenie Wiszenko:

Uroczyste wręczenie Podlaskiej Nagrody Naukowo-Literackiej za 2025 rok odbędzie się w niedzielę 5 października 2025 r. o godz. 16 w Miejskiej Bibliotece Publicznej w Bielsku Podlaskim (ul. Kazimierzowska 14). Zapraszamy!

Wydarzenie na Facebooku:

https://www.facebook.com/events/819693627182374

Celem Podlaskiej Nagrody Naukowo-Literackiej jest promocja języka i kultury ukraińskiej Podlasia poprzez uhonorowanie i nagrodzenie osób, które odgrywają ważną rolę w funkcjonowaniu, zachowywaniu, badaniu i rozwoju kultury i języka ukraińskiego Podlasia.

Zadanie publiczne „Promocja języka i kultury ukraińskiej Podlasia” jest współfinansowane ze środków Województwa Podlaskiego.

Jest dostępny w sprzedaży czwarty numer Ukraińskiego Pisma Podlasia „Nad Buhom i Narwoju” za 2025 r.,, który jest już dwóchsetnym numerem periodyku. Jak zawsze w dwumiesięczniku znalazły się artykuły osób, związanych z Podlaskim Instytutem Naukowym, oraz teksty poświęcone przedsięwzięciom Instytutu.

W dwumiesięczniku można przeczytać artykuły członków Podlaskiego Instytutu Naukowego dra Grzegorz Kuprianowicz, Ludmiły Łabowicz, prof. Romana Wysockiego, dra Janusza Danieluka, Sławomira Sawczuka. Na łamach numeru 4/2025 „Nad Buhom i Narwoju” o ostatniej aktywności Instytutu w czerwcu i lipcu 2025 r. można przeczytać w kronice wydarzeń „З організованого життя над Бугом і Нарвою”.

Oczywiście w tym numerze „NBiN” jest także wiele innych ciekawych tekstów o języku, kulturze, historii i współczesności społeczności ukraińskiej Podlasia.

„Nad Buhom i Narwoju” można kupić w sieci KOLPORTER w całej Polsce.

Informację, gdzie jest sprzedawane czasopismo, można znaleźć pod linkiem:

Oprócz tego pismo jest dostępne w Centrum Kultury Prawosławnej w Białymstoku, a także w formie e-prasy. Elektroniczna wersja czasopisma jest do kupienia pod linkiem:

https://eprasa.pl/news/nad-buhom-i-narwoju

Istnieje możliwość prenumeraty:

Ojciec Antoni Dziewiatowski (1917-1995) – jeden z najbardziej zasłużonych duchownych prawosławnych na Podlasiu w drugiej połowie XX wieku, przez niemal pół wieku proboszcz parafii prawosławnej w Hajnówce, budowniczy monumentalnego soboru Świętej Trójcy w Hajnówce.

Przyszły kapłan urodził się 9 sierpnia 1917 roku na Białorusi, we wsi Borówki (biał. Бароўкі) w powiecie postawskim ówczesnej guberni wileńskiej (obecnie wieś stanowi część osady Woropajewo w obwodziem witebskim Republiki Białoruś).

Uczył się w prawosławnym Seminarium Duchownym w Wilnie. Ukończył je w 1938 roku. W tym samym roku wstąpił w związek małżeński z Walentyną Sobolewską (1917-2000), która towarzyszyła mu przez całe życie. Niedługo później, także w 1938 roku, otrzymał święcenia kapłańskie. Rozpoczął tez studia w Studium Teologii Prawosławnej Uniwersytetu Warszawskiego. Jako kapłan służył początkowo w parafiach w Stołpcach, Snowiu, Czerwieniu oraz w Połocku na Białorusi.

W 1943 roku został skierowany do pracy duszpasterskiej na Podlasie, wchodzące wówczas w skład okręgu białostockiego pod okupacją niemiecką. 13 grudnia 1943 r. został proboszczem nowopowstałej parafii prawosławnej Przemienienia Pańskiego w Ploskach.

Nowy okres w życiu o. Antoniego rozpoczął się 9 listopada 1951 r., gdy został proboszczem parafii prawosławnej św. Mikołaja w Hajnówce, podlaskim miasteczku, które właśnie otrzymało prawa miejskie i wchodziło w okres dynamicznego rozwoju. Funkcję proboszcza hajnowskiej parafii pełnił przez ponad 40 lat, objął także funkcję dziekana hajnowskiego.

Ojciec Antoni Dziewiatowski przyczynił się do wielkiego rozwoju życia parafialnego w Hajnówce i okolicznych wsiach należących do parafii. Jego wysiłkiem wzniesiona została cerkiew cmentarna pw. Wszystkich Świętych w Hajnówce, cerkiew Wniebowstąpienia Pańskiego w Orzeszkowie oraz kaplica Kazańskiej ikony Matki Bożej na Górnym (obecnie dzielnica Hajnówki). Ojciec A. Dziewiatowski rozwijał również działalność charytatywną, opiekując się wraz z żoną Walentyną osobami chorymi oraz potrzebującymi pomocy. Był także współtwórcą Hajnowskich Dni Muzyki Cerkiewnej, pierwszego i największego festiwalu muzyki cerkiewnej organizowanego przez Kościół prawosławny w Polsce. Duchowny cieszył się wielkim autorytetem i szacunkiem wiernych. Wielkim dziełem ks. A. Dziewiatowskiego był hajnowski sobór Świętej Trójcy, wzniesiony według projektu prof. Aleksandra Grygorowicza w latach 1973-1992, jedna z najbardziej oryginalnych budowli sakralnych powstałych w drugiej połowie XX wieku nie tylko na Podlasiu, jedna z największych świątyń prawosławnych w Polsce.

Ks. mitrat Antoni Dziewiatowski zmarł 28 września 1995 r. Pochowany został w cerkwi pw. św. Antoniego Peeczerskiego w krypcie soboru Świętej Trójcy w Hajnówce. Imię ks. A. Dziewiatowskiego nosi w Hajnówce ulica przebiegająca obok wzniesionego przez niego soboru. W Białymstoku działa Fundacja im. księdza Antoniego Dziewiatowskiego.

Grzegorz Kuprianowicz

W podlaskich mediach zamieszczone zostały liczne informacje o prezentacji książki Tomasza Błaszczaka, Iryny Matiash i Doroty Michałuk „Iwan Kraskowski (1880–1955): w służbie Białorusi i Ukrainy”, która odbyła się 9 września 2025 r. w Miejskiej Bibliotece Publicznej w Bielsku Podlaskim. W spotkaniu wzięli udział przedstawiciele społeczności białoruskiej, polskiej i ukraińskiej Bielska Podlaskiego i regionu. Książkę prezentowali jej autorzy: prof. dr hab. Dorota Michaluk z Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu) oraz dr Tomasz Błaszczaka z Uniwersytetu Witolda Wielkiego w Kownie, a moderatorami byli prezes Białoruskiego Towarzystwa Historycznego dr hab. Oleg Łatyszonek, prof. UwB oraz dyrektor Podlaskiego Instytutu Naukowego dr Grzegorz Kuprianowicz.

Reportaże i informacje o spotkaniu ukazały się w różnych podlaskich mediach: polskich, białoruskich i ukraińskich.

Relacja na portalu internetowym Bielsk.eu

https://bielsk.eu/bielsk-podlaski/54390-iwan-kraskowski-dyplomata-z-dubicz-cerkiewnych-ktory-polaczyl-bialorusinow-i-ukraincow-sto-lat-temu-laczy-i-dzis-foto-wideo?fbclid=IwY2xjawMushxleHRuA2FlbQIxMABicmlkETFyMlp1UElnb01zbUJMTG9pAR7hXKimK1Ps1FeJbeOX4fpmlt_Bn3SpymVhytoyizDGImQ-8aY-NLwz8YrK2Q_aem_2hxPgQkqLc4RpOfxMQiHqA

Zapis wideo na kanale Youtube portalu internetowego Bielsk.eu

Reportaż w ukraińskiej audycji TVP Białystok „Przegląd Ukraiński”

https://bialystok.tvp.pl/679811/przeglad-ukrainski

Reportaż w ukraińskiej audycji Radio Białystok „Dumka ukraińska”

https://www.radio.bialystok.pl/dumka/index/id/253721

Reportaż w białoruskiej audycji Radio Białystok „Pod znakiem Pogoni”

https://www.radio.bialystok.pl/pogon/index/id/253635#volume

Zapowiedź spotkania na portalu internetowym Bielsk.eu

https://bielsk.eu/bielsk-podlaski/54372-wyjatkowe-spotkanie-w-bielskiej-bibliotece-organizacje-reprezentujace-mniejszosci-bialoruska-i-ukrainska-wspolnie-promuja-ksiazke-o-postaci-laczacej-obie-narodowosci

Informacja o spotkaniu na stronie Podlaskiego Instytutu Naukowego

Informacja o spotkaniu na stronie Miejskiej Biblioteki Publicznej w Bielsku Podlaskim

Organizatorami spotkania byli: Białoruskie Towarzystwo Historyczne oraz Podlaski Instytut Naukowy we współpracy z Miejską Biblioteką Publiczną w Bielsku Podlaskim.

23-24 września 2025 r. dyrektor Podlaskiego Instytutu Naukowego dr Grzegorz Kuprianowicz brał udział w odbywającym się w Opolu Kongresie o Mniejszościach „Mniejszości narodowe i etniczne w Polsce i Europie – społeczeństwo, polityka, państwo”, który był największym wydarzeniem poświęconym problematyce mniejszościowej w Polsce w 2025 r., będącym rokiem jubileuszu 20-lecia uchwalenia ustawy o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym. Mottem Kongresu były słowa Alberta Camus „Demokracja nie jest prawem większości, ale ochroną mniejszości”.

Dr G. Kuprianowicz był jednym z panelistów podczas Panelu otwierającego Kongres pt. „Mniejszości narodowe i etniczne w Europie – wartość wielokulturowości”, który odbył się w sali Sejmiku Województwa Opolskiego. Brali w nim również udział: Specjalny Sprawozdawca ds. Mniejszości, Komisja Praw Człowieka Organizacji Narodów Zjednoczonych Nicolas Levrat; Przewodniczący Sejmiku Województwa Opolskiego i przewodniczący Związku Niemieckich Stowarzyszeń Społeczno-Kulturalnych w Polsce Rafał Bartek; Sekretarz Generalny Europejskiej Sieci Równości Językowej Davyth Hicks; Dyrektor Europejskiego Centrum Badań nad Mniejszościami we Flensburgu Vello Pettai oraz jako moderator prof. Grzegorz Janusz z Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie.

Następnym wydarzeniem Kongresu było LXXXIX posiedzenie Komisji Wspólnej Rządu i Mniejszości Narodowych i Etnicznych, które dr G. Kuprianowicz jako współprzewodniczący KWRiMNiE prowadził wspólnie z dyrektor DWRoMNiE MSWiA Katarzyną Kownacką. Na posiedzeniu podjęto kilka kluczowych dla mniejszości kwestii, w szczególności dotyczących finansowania życia kulturalnego mniejszości w 2026 r. Wykład o organach przedstawicielskich mniejszości narodowych w krajach europejskich wygłosił prof. G. Janusz.

Dr G. Kuprianowicz uczestniczył także w innych wydarzeniach Kongresu, zabierając głos w dyskucjach. Brał również udział w odbywającym się w ramach Kongresu Forum pełnomocników wojewodów ds. mniejszości narodowych i etnicznych, odbywającym się w Opolskim Urzędzie Wojewódzkim, gdzie zabrał głos jako współprzewodniczący KWRiMNiE.

Organizatorami Kongresu były następujące instytucje: Uniwersytet Opolski, Samorząd Województwa Opolskiego, Wojewoda Opolski, Europejskie Centrum Badań nad Mniejszościami, Dom Współpracy Polsko-Niemieckiej, Centrum Badań Mniejszości Niemieckiej, Instytut Śląski, Polskie Towarzystwo Nauk Politycznych Oddział Opole, Centrum Badań Granic i Regionu Uniwersytetu Opolskiego. Patronat honorowy nad wydarzeniem objęli Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji oraz Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego.

Na łamach dziennika regionalnego „Nowa Trybuna Opolska” w dodatku wydanym z okazji odbywającego się w Opolu w dniach 23-23 września 2025 r. Kongresu o Mniejszościach ukazał się wywiad z drem Grzegorzem Kuprianowiczem, dyrektorem Podlaskiego Instytutu Naukowego.

Dr G. Kuprianowicz jako współprzewodniczący Komisji Wspólnej Rządu i Mniejszości Narodowych i Etnicznych oraz prezes Towarzystwa Ukraińskiego podzielił się swoimi refleksjami na temat stosunków polsko-ukraińskich ukraińskiej mniejszości narodowej w Polsce oraz znaczenia mniejszości dla społeczeństwa.

W wywiadzie wspomniano także o Północnym Podlasiu jako jedynym regionie w Polsce, gdzie ludność posługująca się gwarami języka ukraińskiego uniknęła deportacji.

Otwarto możliwość zgłoszeń na IX Podlaską Ukraińską Konferencję Naukową „Etnos ukraiński Podlasia wobec wyzwań XXI wieku” (w 20. rocznicę uchwalenia ustawy o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym), która odbędzie się w dniach 14-15 listopada 2025 r. w Bielsku Podlaskim.

Centralnym tematem IX Podlaskiej Ukraińskiej Konferencji Naukowej będzie funkcjonowanie etnosu ukraińskiego Podlasia w pierwszej ćwierci XXI wieku. Organizatorzy chcą, aby sytuacja ukraińskojęzycznej ludności regionu i jej potomków w realiach początku trzeciego tysiąclecia została przedstawiona w szerokiej perspektywie. Kluczowe jest oczywiście przedstawienie badań naukowych nad językiem, kulturą, tradycją i dziedzictwem, które stanowią o odrębności i istnieniu każdej społeczności etnicznej. W tym kontekście bardzo ważne jest przedstawienie stanu zachowania gwar ukraińskich regionu oraz różnych wymiarów ich funkcjonowania w życiu codziennym, literaturze, muzyce, prasie, mediach elektronicznych, sieciach społecznościowych. Osobnym zagadnieniem są nowe próby określenia ich przynależności, jak koncepcja „języka podlaskiego”. Zasługuje na uwagę badaczy aktualny stan materialnego i niematerialnego dziedzictwa ukraińskojęzycznej ludności regionu, w tym folkloru, muzyki i tradycji. Korzystnym byłoby przedstawienie sytuacji demograficznej i społeczno-ekonomicznej Podlasia. Należy również zwrócić uwagę na procesy socjologiczne, takie jak migracja mieszkańców wsi do ośrodków miejskich na Podlasiu i poza regionem oraz transformacja i kształtowanie się różnych tożsamości narodowych wśród miejscowej ludności ukraińskojęzycznej i jej potomków. Ważnym czynnikiem jest funkcjonowanie Kościoła prawosławnego na tym terenie, ponieważ do dziś Prawosławie pozostaje tu kluczowym elementem tożsamości. Oczywiście chcielibyśmy poświęcić wiele uwagi funkcjonowaniu organizacji ukraińskich na Podlasiu oraz różnym formom życia ukraińskiego w regionie: wydarzeniom kulturalnym, działalności wydawniczej, zespołom artystycznym, edukacji, obecności w mediach i Internecie, działalności politycznej. Chcielibyśmy, aby konferencja miała swego rodzaju charakter podsumowujący, diagnozowała sytuację etnosu ukraińskiego Podlasia w ciągu ostatniego ćwierćwiecza, a także jego odpowiedzi na nowe wyzwania XXI w.

Szczególny kontekstem dla konferencji wprowadza 20. rocznica uchwalenia w Polsce ustawy o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym, którą obchodzimy w tym roku. Właśnie ten akt prawny stał się pierwszą w historii państwa polskiego odrębną ustawą, która kompleksowo regulujące prawa mniejszości narodowych w RP. Mamy nadzieję, że konferencja będzie okazją do refleksji nad znaczeniem, skutkami, ale także niedoskonałościami tej ustawy, która wpływa także na sytuację etnosu ukraińskiego Podlasia. Interesująca będzie tu analiza porównawcza w kontekście sytuacji innych mniejszości narodowych i etnicznych w Polsce.

Zakres tematyczny Podlaskiej Ukraińskiej Konferencji Naukowej tradycyjnie pozostaje różnorodny i obejmie problematykę Podlasia w szerokim znaczeniu. Stąd podczas konferencji mogą zostać zaprezentowane referaty, które nie są związane z jej głównym tematem, ale dotyczą historii, kultury, języka i współczesności ludności ukraińskiej Podlasia oraz innych etnosów regionu, a także ich wzajemnych kontaktów. Do udziału w konferencji zapraszamy również osoby, badające kwestie mające wpływ na sytuację etnosu ukraińskiego Podlasia (np. uwarunkowania prawne, ekonomiczne, geograficzne, przyrodnicze i socjologiczne), problematykę sąsiednich regionów zamieszkałych przez Ukraińców (w szczególności Ziemi Brzeskiej i Chełmszczyzny), a także funkcjonowanie mniejszości narodowych w Polsce i w innych krajach. Formuła konferencji otwarta jest także na inne zagadnienia będące w sferze zainteresowań badawczych ukraińskiego środowiska naukowego Podlasia.

Podlaska Ukraińska Konferencja Naukowa ma charakter interdyscyplinarny. Mogą być na niej wygłaszane referaty z różnych dziedzin nauki, przede wszystkim z historii, językoznawstwa, literaturoznawstwa, socjologii, historii Kościoła, geografii, demografii, folklorystyki, kulturoznawstwa, muzykoznawstwa, historii sztuki, nauk prawnych (w szczególności w zakresie ochrony praw mniejszości), ale także z innych dziedzin.

Sesje konferencji będą poświęcone określonej problematyce. Planujemy, by podczas konferencji poruszone zostały różnorodne tematy, które staną się podstawą do formowania sesji konferencyjnych. Ostateczną decyzję dotyczącą podziału referatów na sesje Komitet Organizacyjny podejmie po otrzymaniu zgłoszeń na konferencję.

Informacje organizacyjne

Do udziału w konferencji zapraszamy badaczy zainteresowanych szeroko rozumianą problematyką Podlasia, a także kwestiami praw i funkcjonowania mniejszości narodowych. Zapraszamy badaczy zarówno z ukraińskiego środowiska naukowego Podlasia, jak też badaczy z innych środowisk i ośrodków naukowych.

Języki obrad: ukraiński i polski.

Referaty mogą być wygłaszane podlaską gwarą ukraińską, w ukraińskim języku literackim lub w języku polskim. Wybór języka należy do referenta.

Forma wystąpień: referaty – czas wystąpienia 20 minut, komunikaty – czas wystąpienia 10 minut. Istnieje możliwość przedstawienia prezentacji, nagrania itp.

Forma przeprowadzenia: konferencja odbędzie się w formule hybrydowej – z jednej strony prowadzone będą obrady stacjonarne w Bielsku Podlaskim, z drugiej zaś – będzie możliwość udziału w konferencji zdalnie (online).

Konferencja odbywa się dzięki dotacji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji Rzeczypospolitej Polskiej, jest współfinansowana ze środków Województwa Podlaskiego oraz odbywa się dzięki wsparciu innych instytucji i osób.

Informacje o konferencji dostępne są na stronie internetowej Podlaskiego Instytutu Naukowego: www.pninstytut.org

Zgłoszenia

Osoby zainteresowane wygłoszeniem referatu lub komunikatu na konferencji prosimy o wypełnienie do 10 października 2025 r. elektronicznego formularza zgłoszeniowego, dostępnego pod adresem:
https://forms.gle/p9YFGizttdCUwevJ8
W razie pytań lub problemów z wypełnieniem formularza prosimy o kontakt: pninstytut@gmail.com
Ostateczną decyzję o włączeniu referatu lub komunikatu do programu konferencji podejmuje Komitet Organizacyjny.
Nie przewidujemy opłaty konferencyjnej. Organizatorzy zapewniają uczestnikom wyżywienie podczas konferencji i materiały konferencyjne, referentom spoza Podlasia zapewniają także noclegi.

Publikacja: Organizator przewiduje publikację referatów wygłoszonych na konferencji na łamach podlaskiego ukraińskiego wydawnictwa naukowego. Teksty artykułów wraz ze streszczeniem i słowami kluczowymi należy przesłać w formie elektronicznej do końca marca 2026 r. na adres: pninstytut@gmail.com

Kontakt

Tel. +48 664187538 (przewodniczący Komitetu Organizacyjnego), +48 501635467 (sekretarz Komitetu Organizacyjnego).

E-mail: pninstytut@gmail.com

Biuro konferencji: Bielsk Podlaski, ul. Kryniczna 14

Adres pocztowy: Podlaski Instytut Naukowy, ul. Kryniczna 14, 17-100 Bielsk Podlaski

19 sierpnia 2025 r. dyrektor Podlaskiego Instytutu Naukowego dr Grzegorz Kuprianowicz wziął zdalnie udział w publicznej dyskusji w Lwowskiej Radzie Obwodowej na temat przyszłości Państwowego Muzeum Pamięci Mychajła Hruszewskiego we Lwowie. Dyskusja publiczna związana jest z faktem, że w Lwowskiej Radzie Obwodowej od kilku miesięcy rozważana jest propozycja likwidacji Państwowego Muzeum Pamięci Mychajła Hruszewskiego we Lwowie jako samodzielnej jednostki poprzez przyłączenie go do Muzeum Iwana Franki we Lwowie i utworzenie Narodowego Kompleksu Muzeów Pamięci Iwana Franki i Mychajła Hruszewskiego. Pomysł ten wzbudził wątpliwości opinii publicznej i protesty, zwłaszcza ze strony Lwowskiego Obwodowego Towarzystwa „Chołmszczyzna”, które zainicjowało przeprowadzenie dyskusji publicznej.

Dr Grzegorz Kuprianowicz w swoim wystąpieniu podczas dyskusji publicznej w Lwowskiej Radzie Obwodowej oraz w listach wysłanych do Lwowskiej Rady Obwodowej, Lwowskiej Obwodowej Administracji Wojskowej oraz do ministrów kultury i spraw zagranicznych Ukrainy, podkreślił znaczenie działalności Państwowego Muzeum Pamięci Mychajła Hruszewskiego we Lwowie dla zachowania pamięci o tak wybitnej i epokowej postaci w historii Ukrainy jak Mychajło Hruszewski, bez którego trudno wyobrazić sobie historię narodu ukraińskiego i budowę państwa ukraińskiego na początku XX wieku. Stwierdził, że istnienie Państwowego Muzeum Pamięci Mychajła Hruszewskiego we Lwowie jako odrębnej instytucji muzealnej jest bardzo ważne i konieczne zarówno dla zachowania pamięci historycznej, jak i dla zaświadczenia o znaczeniu postaci pierwszego przywódcy państwa ukraińskiego w XX wieku. Zwrócił uwagę, że bardzo ważnym wymiarem działalności muzeum Mychajła Hruszewskiego we Lwowie jest systematyczna troska o zachowanie pamięci o Małej Ojczyźnie Mychajła Hruszewskiego – mieście Chełm i Chełmszczyźnie. Dzięki temu to lwowskie muzeum jest obecnie – w skali całej Ukrainy – najważniejszą ukraińską instytucją państwową, która podejmuje systemowe działania na rzecz badania, dokumentowania, zachowania i popularyzacji w społeczeństwie pamięci o losach historycznych i kulturze ukraińskiej Chełmszczyzny – regionu, który odegrał tak ważną rolę w dziejach narodu ukraińskiego, a obecnie jest często zupełnie nieznany społeczeństwu ukraińskiemu.

9 września 2025 r. w Miejskiej Bibliotece Publicznej w Bielsku Podlaskim odbyła się prezentacja książki Tomasza Błaszczaka, Iryny Matiash, Doroty Michaluk „Iwan Kraskowski (1880-1955): w służbie Białorusi i Ukrainy”, wydanej kilka lat temu przez Białoruskie Towarzystwo Historyczne. W spotkaniu wzięli udział przedstawiciele społeczności białoruskiej, polskiej i ukraińskiej Bielska Podlaskiego i regionu.

Spotkanie otworzyła dyrektor biblioteki Iwona Bielecka-Włodzimirow. Prezentację moderowali: prezes Białoruskiego Towarzystwa Historycznego dr hab. Oleg Łatyszonek, prof. UwB oraz dyrektor Podlaskiego Instytutu Naukowego dr Grzegorz Kuprianowicz.

Autorzy książki prof. dr hab. Dorota Michaluk z Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu oraz dr Tomasz Błaszczaka z Uniwersytetu Witolda Wielkiego w Kownie interesująco przybliżyli postać polityka i dyplomaty rodem z Dubicz Cerkiewnych, który odegrał znaczącą rolę w budowaniu na początku XX wieku niepodległości dwóch państw – Ukrainy i Białorusi. Przedstawili również karty jego życia w różnych częściach Europy: od Dubicz Cerkiewnych na Podlasiu, przez Warszawę, Petersburg, Wilno, Kijów, Kaukaz, Kowno, Łotwę, Mińsk, Moskwę, aż po Bratysławę, gdzie zakończył życie. Prezentacji towarzyszył pokaz fotografii i dokumentów. Następnie uczestnicy spotkania zadawali pytania autorom książki i odbyła się interesująca rozmowa o postaci I. Kraskowskiego.

Podczas prezentacji dwa wiersze o Iwanie Kraskowskim swojego autorstwa przeczytał Sławomir Kulik, miejscowy poeta pochodzący również z Dubicz Cerkiewnych. Jeden z wierszy był w języku polskim, drugi zaś napisany był gwarą ukraińską Dubicz Cerkiewnych (wiersze poniżej).

Na zakończenie dyrektor PIN podziękował autorom książki za spotkanie oraz dyrektor biblioteki za współorganizację wydarzenia, a przewodniczący BTH wyraził wdzięczność właścicielom firmy „Arhelan” za wsparcie finansowe wydania monografii o I. Kraskowskim. Spotkanie zakończyła dyrektor biblioteki.

Organizatorami spotkania byli: Białoruskie Towarzystwo Historyczne oraz Podlaski Instytut Naukowy we współpracy z Miejską Biblioteką Publiczną w Bielsku Podlaskim.

Foto: Jurij Hawryluk

Славомір Кулік

Іван Красковські 1955

24 червня муой день народженя.
Прожив я 75 ліет.
Куолько ще мніе зостало
Щаслівих дніе при дочціе.

Найгуорше за мною,
Лагри, голод, холод
Уже не вернутся,
Но одобралі мніе здоров’є.

Щасліви час дитинства
Не вернется николі.
Помню смак картохлянникув
І холод ріечкі Вурлянка.

Коб не тиї войни,
Коб не революця,
Якая зіела своїе діети,
Коб усьо тоє не одбилося.

Я був молоди,
Я був дужи,
Усьо тоє пережив,
Дав собіе ради.

Тепер вспоминаю тих,
Що не пережилі,
Не могу поставити свіечкі,
На могілах смоіх синуов.

На кунцє свойого жиця,
Ничого не шкодую.
Я робив, що муог
У той тяжкі час.

Sławomir Kulik

Iwan Kraskowski

Z niebytu, z niepamięci
Wskrzeszani są wielcy i święci.
Nigdy wcześniej nie przyszło mi do głowy,
że w Dubiczach urodził się człek światowy.

Jak jego życie się przetoczyło?
Łatwych chwil chyba nie było,
Przemieszczał się z kraju do kraju,
Spróbował i sowieckiego raju.

Wszędzie czuł potrzebę działania,
Ludziom i instytucjom pomagania,
Nie odczuł za to wdzięczności,
Wręcz pozbawiany był wolności.

Cierpiała i jego rodzina,
Stracił starszego i młodszego syna.
Teraz mu za to podziękujemy,
Iwana pamięć wszyscy uszanujemy.