Miesiąc: grudzień 2025

28 grudnia 2025 r. dyrektor Podlaskiego Instytutu Naukowego dr Grzegorz Kuprianowicz wygłosił w Lublinie wykład „Kanonizacja świętych w Kościele prawosławnym w Polsce w okresie autokefalii (1924/1925–2025)”. Wydarzenie odbyło się w sali parafialnej po niedzielnej Liturgii w świątyni Parafii Prawosławnej św. Piotra (Mohyły) w Lublinie.

Wydarzenie rozpoczął proboszcz parafii ks. prot. dr Andrzej Konachowicz, który przedstawił prelegenta. Organizatorami wydarzenia byli: Parafia Prawosławna św. Piotra (Mohyły) w Lublinie, Towarzystwo Ukraińskie, Lubelski Instytut Kultury Prawosławnej. Wykład dr. G. Kuprianowicza był zwieńczeniem punktem obchodów 100-lecia autokefalii Kościoła prawosławnego w Polsce w Parafii Prawosławnej św. Piotra (Mohyły) w Lublinie.

Informacja o wydarzeniu na profilu Parafii Prawosławnej św. Piotra (Mohyły) w Lublinie na Facebooku:

https://www.facebook.com/cerkiew.lublin/posts/pfbid0v8WYDqmrJQVqfnqCtJ2sfDG158F8tjXDaw72zgS5CDc8YNjXpJQfssAxcKnwWYWJl

Wszystkim, kto w te dni świętuje Boże Narodzenie, życzymy wielkiej duchowej radości, bo przecież „Przyszedł, wcieliwszy się, Chrystus Bóg nasz”.

Niechaj dni Bożego Narodzenia będą przepełnione pokojem, miłością i dobrem.

Wierzymy, że Nowy 2026 Rok przyniesie Ukrainie pokój i zwycięstwo nad złem, a nam wszystkim spokój, zgodę i dobro. Podlaski Instytut Naukowy

8 grudnia 2025 r. przewodniczący Rady Naukowej Podlaskiego Instytutu Naukowego dr hab. Roman Wysocki, prof. UMCS wziął udział w debacie „Pakt Piłsudski-Petlura: 105 lat później. To miało być zupełnie inaczej”. W debacie z okazji 105. Rocznicy sojuszu polsko-ukraińskiego wraz z drem hab. R. Wysockim uczestniczył również dr hab. Jan Jacek Bruski, prof. UJ. Wydarzenie odbyło się w Warszawie w Hotelu Boutique Chopin. Organizatorem debaty był Związek Ukraińców w Polsce.

11 grudnia 2025 r. w Bielsku Podlaskim odbył się wykład archeologa Dariusza Krasnodębskiego z Instytutu Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk pt. „Nie od razu Bielsk zbudowano… Wczesnośredniowieczna sieć osadnicza na Wysoczyźnie Bielskiej”. Tematyka spotkania zebrała w Miejskiej Bibliotece Publicznej niezwykle liczne grono osób z różnych środowisk regionu – Ukraińców, Polaków, Białorusinów oraz z różnych miejscowości: poza Bielskiem i okolicą, także z Hajnówki, Narewki, Ryboł, Orli.

Na wstępie głos zabrali dyrektor Podlaskiego Instytutu Naukowego dr Grzegorz Kuprianowicz oraz wiceprzewodnicząca Rady Powiatu Bielskiego i jednocześnie przewodnicząca Związku Ukraińców Podlasia Maria Ryżyk.

Dr G. Kuprianowicz, już jako moderator spotkania, zaprezentował sylwetkę D. Krasnodębskiego, który od niemal 40 lat systematycznie prowadzi badania archeologiczne na Podlasiu. Jest także współautorem kilku monografii archeologicznych i autorem wielu artykułów dotyczących archeologii Podlasia.

Podczas wykładu Dariusz Krasnodębski szeroko omówił problematykę badań archeologicznych dotyczących wczesnośredniowiecznej sieci osadniczej na Wysoczyźnie Bielskiej, ale także innych zagadnień. Zwrócił uwagę na potrzebę badań archeologicznych w samym Bielsku Podlaskim jako kluczowym ośrodku osadniczym na tym obszarze, który został przebadany w bardzo ograniczonym stopniu. Po wykładzie odbyła się ożywiona dyskusja.

W drugiej części spotkania odbyła się prezentacja najnowszej publikacji będącej efektem badań archeologicznych na Podlasiu Suraż, stan. 2 – średniowieczna nekropola na pograniczu polsko-rusko-jaćwieskim (Warszawa 2024), autorstwa H. Olczak, D. Krasnodębskiego, K. Bieńkowskiej, J. J. Gładykowskiej-Rzeczyckiej, A. Bisieckiej, S. Wajdy. D. Krasnodębski szeroko omówił wykopaliska na terenie  cmentarzyska w Surażu.

Warto zaznaczyć, że wśród licznych uczestników spotkania znajdowali się również przedstawiciele samorządu terytorialnego, oprócz wspomnianej już wiceprzewodniczącej Rady Powiatu Bielskiego M. Ryżyk, obecni byli również: burmistrz Kleszczel Mirosław Markiewicz, wiceprzewodniczący Rady Miasta Bielsk Podlaski Piotr Daniło, sekretarz gminy Kleszczele Walentyna Sidoruk.

Organizatorami spotkania byli: Podlaski Instytut Naukowy, Związek Ukraińców Podlasia, Miejska Biblioteka Publiczna w Bielsku Podlaskim. Wydarzenie sfinansowano dzięki dotacji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji RP.

Link do prezentowanej książki:

https://muzeumpodlaskie.pl/wp-content/uploads/2025/01/Suraz-stan.-2-%E2%80%93-sredniowieczna-nekropola-na-pograniczu-polsko-rusko-jacwieskim.pdf

Zdjęcia: Jurij Hawryluk

24 października 2025 r. dyrektor Podlaskiego Instytutu Naukowego dr Grzegorz Kuprianowicz jako współprzewodniczący Komisji Wspólnej Rządu i Mniejszości Narodowych i Etnicznych wziął udział w Gali Jubileuszowej z okazji 75-lecia Towarzystwa Społeczno-Kulturalnego Żydów w Polsce, która odbyła się w Audytorium Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN w Warszawie.

TSKŻ – to najstarsza, nieprzerwanie działająca organizacja mniejszości narodowej w Polsce, która powstała w 1950 r. skupiając ocalałych z Holocaustu polskich Żydów. Przez te 75 lat TSKŻ tworzyło przestrzeń dla społeczności żydowskiej do zachowania własnej tożsamości, kultury, tradycji, integracji.

Podczas Gali dr G. Kuprianowicz złożył gratulacje dla TSKŻ w imieniu strony mniejszościowej KWRiMNiE oraz społeczności ukraińskiej. Podarował na ręce prezesa TSKŻ Artura Hofmana symboliczny prezent – dwujęzyczne wydanie „Kobziarza” Tarasa Szewczenki w języku oryginału oraz w tłumaczeniu na język jidysz żydowskiego poety z Ukrainy Dowida Hofsztejna (1889-1952).

Strona internetowa Towarzystwa Społeczno-Kulturalnego Żydów w Polsce: https://tskz.pl

W listopadzie 2025 r. biblioteka Podlaskiego Instytutu Naukowego wzbogaciła się o nowe publikacje Fundacji Prosvita z Wałcza. Do Bielsk Podlaskiego nadeszły: zeszyt ćwiczeń z ukrainoznawstwa dla klasy VII szkoły podstawowej „Podróż po Ukrainie”, a później także dwie części zeszytu ćwiczeń dla uczniów ukraińskiej mniejszości narodowej w Polsce klasy I szkoły podstawowej.

Dziękujemy Fundacji Prosvita za dary dla naszej biblioteki.

Biblioteka Podlaskiego Instytutu Naukowego posiada już kilka tysięcy publikacji.

 Jej funkcjonowanie jest finansowane dzięki dotacji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji.

Z okazji 20-lecia działalności Komisji Wspólnej Rządu i Mniejszości Narodowych i Etnicznych dyrektor Podlaskiego Instytutu Naukowego dr Grzegorz Kuprianowicz został odznaczony Brązowym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”, przyznawanym przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Dr G. Kuprianowicz jest współprzewodniczącym Komisji Wspólnej Rządu i Mniejszości Narodowych i Etnicznych oraz przedstawicielem mniejszości ukraińskiej w tej Komisji. Odznaczenia dla członków Komisji Wspólnej oraz innych przedstawicieli mniejszości wręczono podczas XL uroczystego posiedzenia Komisji Wspólnej Rządu i Mniejszości Narodowych i Etnicznych z okazji 20-lecia działalności tego organu opiniodawczo-doradczego Prezesa Rady Ministrów RP w dniu 10 grudnia 2025 r. w Warszawie.

Więcej o posiedzeniu Komisji Wspólnej:

XL uroczyste posiedzenie Komisji Wspólnej Rządu i Mniejszości Narodowych i Etnicznych z okazji 20-lecia

Grzegorz Kuprianowicz – współprzewodniczący Komisji Wspólnej Rządu i Mniejszości Narodowych i Etnicznych (od 2018 r.), przedstawiciel mniejszości ukraińskiej w KWRiMNiE (od 2005 r.), dyrektor Podlaskiego Instytutu Naukowego (od 2018 r.), prezes Towarzystwa Ukraińskiego (od 1999 r.). Od kilkudziesięciu lat zaangażowany w organizację życia kulturalnego ukraińskiej mniejszości narodowej w Polsce, w szczególności na Podlasiu, w Lublinie i na Chełmszczyźnie oraz w życie Kościoła prawosławnego. Inicjator i organizator wielu wydarzeń kulturalnych mniejszości ukraińskiej: festiwali kultury ukraińskiej, koncertów, spotkań edukacyjnych i popularnonaukowych, konferencji naukowych poświęconych m. in. kulturze i dziedzictwu kulturowemu społeczności ukraińskiej i Kościoła prawosławnego. Autor, redaktor i wydawca kilkunastu publikacji dotyczących m. in. kultury i dziedzictwa kulturowego społeczności ukraińskiej Chełmszczyzny i Podlasia. Badacz specjalizujący się w problematyce dziejów społeczności ukraińskiej na Chełmszczyźnie i Podlasiu, historii Kościoła prawosławnego, a także szeroko rozumianej problematyce mniejszości narodowych i etnicznych – autor kilkudziesięciu artykułów naukowych i popularnonaukowych. Członek Rady Głównej Związku Ukraińców Podlasia (od 2000 r.), w latach 1992-1993 wiceprzewodniczący ZUP. Redaktor kilku czasopism społeczności ukraińskiej. Współtwórca i redaktor stron internetowych (cerkiew1938.pl, kholm1938.net). Redaktor merytoryczny ukraińskiej audycji radiowej „Dzwony Chołmszczyny i Pidlaszszia” (2011-2012), członek Zarządu Prawosławnego Radia Internetowego Prawosławnej Diecezji Lubelsko-Chełmskiej Orthodox.fm (2013-2014). Członek redakcji portalu internetowego Cerkiew.pl (2002-2014). Wiceprzewodniczący Bractwa Młodzieży Prawosławnej Diecezji Lubelsko-Chełmskiej (1992-1994). Członek Komisji Opieki nad Zabytkami Warszawskiej Metropolii Prawosławnej. Członek Zarządu Centralnego Koła Teologów Prawosławnych Szkół Teologicznych, Świeckich i Młodzieży Laickiej – Bractwa Młodzieży Prawosławnej w Polsce (1985-1987). Członek Komitetu Ochrony Pamięci Walki i Męczeństwa przy Oddziale Instytutu Pamięci Narodowej w Lublinie (2017-2018). Wiceprzewodniczący Ukraińskiego Towarzystwa Historycznego w Polsce (2004-2008).

Fot. Stefani Koprek-Golomb | Neues Wochenblatt.pl oraz archiwum

10 grudnia 2025 r. odbyło się w Warszawie XL uroczyste posiedzenie Komisji Wspólnej Rządu i Mniejszości Narodowych i Etnicznych z okazji 20-lecia działalności tego organu opiniodawczo-doradczego Prezesa Rady Ministrów RP. W posiedzeniu uczestniczył dyrektor Podlaskiego Instytutu Naukowego dr Grzegorz Kuprianowicz jako współprzewodniczący Komisji Wspólnej Rządu i Mniejszości Narodowych i Etnicznych i przedstawciel mniejszości ukraińskiej w tej Komisji.

Podczas uroczystego posiedzenia wystąpili współprzewodniczący KWRiMNiE ze strony rządowej i sekretarz stanu w MSWiA Tomasz Szymański oraz współprzewodniczący KWRiMNiE ze strony mniejszościowej dr Grzegorz Kuprianowicz.

W trakcie posiedzenia kilku członkom Komisji Wspólnej oraz kilku innym przedstawicielom mniejszości wręczono Medale „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”, przyznawane przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Wśród odznaczonych Brązowym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” był również dyrektor Podlaskiego Instytutu Naukowego dr G. Kuprianowicz.

Członkom Komisji Wspólnej reprezentującym mniejszości oraz obecnym na uroczystości przedstawicielom mniejszości wręczone zostały podziękowania podpisane przez sekretarza stanu w MSWiA Tomasza Szymańskiego.

Na zakończenia odbyła się również interesująca dyskusja panelowa „20 lat Komisji Wspólnej Rządu i Mniejszości Narodowych i Etnicznych – nadzieje, praktyka, perspektywy” z udziałem wybitnych badaczy problematyki mniejszościowej: prof. Grzegorza Janusza, prof. Krzysztofa Skotnickiego, prof. Sławomira Łodzińskiego (moderator), dr. hab. Tomasza Browarka. W dyskusji głos zabrał także dr. G. Kuprianowicz.

Komisja Wspólna Rządu i Mniejszości Narodowych i Etnicznych jest organem opiniodawczo-doradczym Prezesa Rady Ministrów. Działa na mocy ustawy z dnia 6 stycznia 2005 r. o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym. Do zadań Komisji Wspólnej należy, m. in. wyrażanie opinii w sprawach realizacji praw i potrzeb mniejszości, w tym ocena sposobu realizacji tych praw oraz formułowanie propozycji w zakresie działań zmierzających do zapewnienia realizacji praw i potrzeb mniejszości; opiniowanie projektów aktów prawnych dotyczących spraw mniejszości; opiniowanie wysokości i zasad podziału środków przeznaczonych w budżecie państwa na wspieranie działalności zmierzającej do ochrony, zachowania i rozwoju tożsamości kulturowej mniejszości oraz zachowania i rozwoju języka regionalnego; podejmowanie działań na rzecz przeciwdziałania dyskryminacji osób należących do mniejszości.

W skład Komisji Wspólnej Rządu i Mniejszości Narodowych i Etnicznych wchodzą przedstawiciele organów administracji rządowej oraz 1 lub 2 przedstawicieli poszczególnych mniejszości oraz społeczności posługującej się językiem regionalnym. Pracami Komisji Wspólnej kierują dwaj współprzewodniczący: współprzewodniczącym ze strony rządowej jest zwyczajowo jeden z wiceministrów spraw wewnętrznych i administracji, zaś współprzewodniczącego ze strony mniejszościowej wybierają z własnego grona członkowie Komisji reprezentujący mniejszości.

Dr G. Kuprianowicz jest w Komisji Wspólnej przedstawicielem mniejszości ukraińskiej. Jest członkiem KWRiMNiE od momentu powstania, czyli od 2005 r., zaś współprzewodniczącym KWRiMNiE od 2018 r.

Przemówienie współprzewodniczącego KWRiMNiE ze strony mniejszościowej dra Grzegorza Kuprianowicza:

Fot. Stefani Koprek-Golomb | Neues Wochenblatt.pl oraz archiwum

W czwartek 4 grudnia 2025 r. w Książnicy Podlaskiej im. Łukasza Górnickiego w Białymstoku odbyła się prezentacja antologii ukraińskojęzycznego piśmiennictwa Podlasia „Krajina swojoho słowa”. Była to piąta prezentacja tego unikatowego i fundamentalnego wydawnictwa.

Wydarzenie otworzyła zastępca dyrektora Książnicy Podlaskiej Katarzyna Kisielewska-Martyniuk. Następnie głos zabrali dyrektor Podlaskiego Instytutu Naukowego dr Grzegorz Kuprianowicz oraz doradca Marszałka Województwa Podlaskiego ds. Mniejszości Narodowych i Etnicznych Aleksander Wasyluk, który był zaangażowany w organizację prezentacji.

Moderatorem spotkania była kierownik Zakładu Studiów Międzykulturowych i Regionalnych Wydziału Nauk o Edukacji Uniwersytetu w Białymstoku dr hab. Dorota Misiejuk, prof. UwB. Pięknie wprowadziła uczestników w problematykę spotkania wykładem akademickim na temat znaczenia antologii „Krajina swojoho słowa” i postaci jej autora Jurija Hawryluka.

Bardzo ważny był erudycyjny wykład samego Jurija Hawryluka „W poszukiwaniu korzeni: literatura Podlasia w języku ukraińskim – uwarunkowania kulturowe i językowe”. Swoistym фтекфлеуь w wykładzie i rozmowie była czytanie utworów zamieszczonych w antologii przez ich autorów: Eugenię Hawryluk (Żabińską), Jerzego Plewę i J. Hawryluka, który wystąpił nie tylko w roli redaktora antologii, ale także autora utworów literackich. Na zakończenie uczestnicy spotkania zadawali pytania.

Zwieńczeniem tego wydarzenia literacko-kulturalnego był wspaniały koncert kolęd ukraińskich z Podlasia w wykonaniu Zespołu Śpiewaczego „Dobryna”. Wybór repertuaru nie był przypadkowy, gdyż właśnie tego dnia obchodzono święto Wprowadzenia do świątyni Bogarodzicy, od którego tradycyjnie rozpoczyna się śpiewanie kolęd.

Na zakończenie słowa wdzięczności do wszystkich zaangażowanym w organizację wydarzenia skierowali zastępca dyrektora Książnicy Podlaskiej Katarzyna Kisielewska-Martyniuk oraz dyrektor PIN dr G. Kuprianowicz.

Organizatorami prezentacji byli: Podlaski Instytut Naukowy, Książnica Podlaska im. Łukasza Górnickiego w Białymstoku oraz Związek Ukraińców Podlasia. Wydarzenie zostało sfinansowane dzięki dotacji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji RP.

Prezentacja była transmitowana na profilu Książnicy Podlaskiej im. Łukasza Górnickiego w Białymstoku:
https://www.facebook.com/share/v/1Bd47qy7F8

Foto: Mona Al-Kaber (Książnica Podlaska im. Łukasza Górnickiego w Białymstoku)

Antologia ukraińskojęzycznego piśmiennictwa Podlasia Krajina swojoho słowa została zamieszczona w wersji elektronicznej na stronie internetowej Podlaskiego Instytutu Naukowego:

Krajina swojoho słowa

Antologia ukraińskojęzycznego piśmiennictwa Podlasia „Krajina swojoho słowa”

Antologia ukraińskojęzycznego piśmiennictwa Podlasia „Країна свойого слова” (Krajina swojoho słowa – Kraina swojego słowa) jest pierwszą tak szeroką i całościową prezentacją twórczości literackiej Podlasia powstałej w języku ukraińskim, zarówno w literackim, jak też lokalnymi, podlaskimi gwarami ukraińskimi. W liczącej ponad 500 stron publikacji zebrano powstałe w XIX-XXI w. utwory 77 autorów, pochodzących z kilkudziesięciu miejscowości regionu od Włodawki na południu po północny brzeg Narwi, a także utwory anonimowe i twórczość ludową z tego terenu. Wyraźną jest różnorodność gatunków literackich, są w antologii poezje, małe formy prozatorskie, dramaty, utwory publicystyczne. Obok utworów literackich w publikacji znalazł się obszerny wstęp historyczny, informacje biograficzne i bibliograficzne dotyczące podlaskich autorów tworzących w języku ukraińskim, mapy pokazujące miejscowości, z których pochodzą autorzy utworów oraz wybrana bibliografia, a także streszczenie w języku polskim i angielskim.

Autorem antologii jest ukraiński historyk z Podlasia Jurij Hawryluk, który – w celu odszukania utworów literackich powstałych w różnych odmianach języka ukraińskiego – wykonał tytaniczną pracę przeprowadzając kwerendę źródłową na łamach czasopism, publikacji książkowych, w zbiorach archiwalnych i bibliotecznych oraz w archiwach prywatnych. J. Hawryluk dokonał wyboru utworów zamieszczonych w antologii, napisał wstęp historyczny oraz opracował dodatki do antologii.

Antologia jest pierwszą publikacją Podlaskiego Instytutu Naukowego. Przygotowanie i wydanie antologii było możliwe dzięki otrzymaniu przez Podlaski Instytut Naukowy dotacji na zadanie publiczne „Promocja języka i kultury ukraińskiej Podlasia”, które zostało sfinansowane ze środków Narodowego Instytutu Wolności — Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego w ramach Rządowego Programu Fundusz Inicjatyw Obywatelskich NOWEFIO na lata 2021-2030. Właśnie jednym z trzech działań tego zadania było przygotowanie i wydanie antologii. Partnerem Instytutu przy realizacji zadania był Związek Ukraińców Podlasia.

27 listopada 2025 r. dyrektor Podlaskiego Instytutu Naukowego dr Grzegorz Kuprianowicz wziął udział w spotkaniu wiceministra spraw zagranicznych Ukrainy Ołeksandra Miszczenki ze społecznością ukraińską w Polsce, które odbyło się w Warszawie w Ambasadzie Ukrainy w RP. Dr G. Kuprianowicz reprezentował na spotkaniu także Związek Ukraińców Podlasia.

Podczas spotkania wiceminister O. Miszczenko poruszył wiele kwestii związanych z walką Ukrainy z rosyjską agresją, planami osiągnięcia sprawiedliwego i trwałego pokoju, zmianami geopolitycznymi zachodzącymi na świecie, a także sytuacją ukraińskich uchodźców w Polsce. W swoim wystąpieniu dyrektor PIN przypomniał o wkładzie, jaki w walkę o tożsamość ukraińską mogą wnieść autochtoniczni Ukraińcy – obywatele Polski, a także wręczył prezenty z Podlasia: publikacje Związkг Ukraińców Podlasia ш Podlaskiego Instytutu Naukowego.

Zdjęcie: Grzegorz Kuprianowicz, Ambasada Ukrainy w RP