Miesiąc: lipiec 2026

24 lipca 2026 r. dyrektor Podlaskiego Instytutu Naukowego dr Grzegorz Kuprianowicz wziął udział w nabożeństwach z okazji 10. rocznicy śmierci śp. prawosławnego arcybiskupa przemyskiego i nowosądeckiego Adama. Nabożeństwo żałobne odbyło się w cerkwi św. Włodzimierza Wielkiego w Krynicy, w krypcie której znajduje się grób hierarchy. Kilkanaście kilometrów od Krynicy znajduje się wieś Florynka, gdzie urodził się arcybiskup Adam.

Żałobnej Boskiej Liturgii w dniu św. Równej Apostołom księżnej kijowskiej Olgi przewodniczył prawosławny arcybiskup przemyski i gorlicki Paisjusz z duchowieństwem diecezji przemysko-gorlickiej. Kazanie o arcybiskupie Adamie wygłosił o. mitrat Julian Felenczak z Morochowa. Po Liturgii odsłużono nabożeństwo żałobne przy grobie arcybiskupa Adama w krypcie krynickiej cerkwi.

Prawosławny arcybiskup przemyski i nowosądeckiAdam (1926-2016) był wybitnym prawosławnym hierarchą i wielkim ukraińskim patriotą. Był pierwszym od prawie 300 lat prawosławnym biskupem na prastarej katedrze przemyskiej. Miał wielkie zasługi dla zachowania prawosłąwnego życia cerkiewnego na Podkarpaciu i odrodzenia prawosławnej struktury diecezjalnej. Zawsze podkreślał potrzebę zachowania przez wiernych wiary prawosławnej przodków oraz ojczystej tradycji ukraińskiej.

Упокой, Господи, душу усопшого раба Твоєго, приснопоминаємого Архиєпископа Адама! Вічная пам’ять!

2 sierpnia 2026 r. (niedziela) o godz. 14 w ramach Dni Kleszczel odbędzie się w Kleszczelach w Miejskim Ośrodku Kultury, Sportu i Rekreacji „Hładyszka” wykład podlaskiego ukraińskiego historyka i filologa dra Mikołaja Roszczenki z Podlaskiego Instytutu Naukowego pt. „Gwara kleszczelowska”.

Miejsce: Miejski Ośrodek Kultury, Sportu i Rekreacji w Kleszczelach („Hładyszka”), ul. 1 Maja 19

Wydarzenie na Facebooku:

https://www.facebook.com/events/1934154450630727

Zapraszamy na wyjątkowe spotkanie poświęcone językowemu i kulturowemu dziedzictwu Kleszczel.

Podczas spotkania uczestnicy będą mieli okazję poznać historię i specyfikę lokalnej ukraińskiej gwary kleszczelowskiej – języka, który przez pokolenia był ważną częścią tożsamości mieszkańców naszego regionu.

Wykład dra M. Roszczenki będzie wydarzeniem wieńczącym tegoroczną edycję Dni Kleszczel.

Organizatorzy: Podlaski Instytut Naukowy, Miejski Ośrodek Kultury, Sportu i Rekreacji w Kleszczelach.

Pełny program Dni Kleszczel:

https://www.facebook.com/events/3190334651355498

Mikołaj Roszczenko jest historykiem i filologiem, doktorem nauk humanistycznych, autorem licznych publikacji naukowych i popularnonaukowych dotyczących historii Podlasia, ukraińskich gwar, folkloru i etnografii regionu. Jest autorem pierwszej fundamentalnej monografii o podlaskim mieście Kleszczele. Do zainteresowań naukowych badacza należy także historia Chełmszczyzny w XIX i XX w., dzieje Kościoła prawosławnego, historia Ukrainy oraz Ukraińców w Polsce. Był jednym z redaktorów i wydawców spuścizny podlaskiego poety i tłumacza Piotra Kuprysia. W ostatnich latach badacz dużo uwagi poświęcił zagadnieniom demografii, przygotował monografię poświęconą statystyce ludności ukraińskiej Chełmszczyzny i Podlasia w XIX-XX w. 

Pochodzi z podlaskiego miasta Kleszczele. Absolwent i wieloletni pracownik Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie, był także wykładowcą w Wyższym Prawosławnym Seminarium Duchownym w Jabłecznej. Obecnie na emeryturze. Kontynuuje działalność naukową, jest związany z Podlaskim Instytutem Naukowym, jest członkiem Rady Naukowej PIN. Hobby: szachy. W ciągu dziesięcioleci jeden z liderów społeczności ukraińskiej Podlasia i Lublina, organizator wielu wydarzeń. Stał na czele różnych ukraińskich struktur organizacyjnych w Lublinie: lubelskiego koła Ukraińskiego Towarzystwa Społeczno-Kulturalnego, oddziału lubelskiego Towarzystwa Ukraińskiego. Był współzałożycielem i pierwszym redaktorem naczelnym Ukraińskiego Pisma Podlasia „Nad Buhom i Narwoju”. Kandydat środowiska ukraińskiego Północnego Podlasia w wyborach do Sejmu z listy Komitetu Wyborczego Prawosławnych (1991). Uhonorowany wieloma nagrodami i tytułami państwowymi, uniwersyteckimi i społecznymi. Honorowy członek Towarzystwa Miłośników Ziemi Kleszczelowskiej oraz innych organizacji. Jest laureatem Podlaskiej Nagrody Naukowo-Literackiej za rok 2022 w kategorii „Działalność naukowa”.

Dr Mikołaj Roszczenko od ponad pół wieku odgrywa ważną rolę w badaniach i popularyzacji ukraińskiego dziedzictwa kulturowego i historii Podlasia. Ma znaczący wpływ na kształtowanie się ukraińskiego środowiska naukowego regionu, pełniąc rolę koryfeusza i mentora dla młodszego pokolenia ukraińskich badaczy rodem z Podlasia.

29 lipca 2026 r. odbyło się w Bielsku Podlaskim odbyło się drugie w tym roku posiedzenie Kapituły Podlaskiej Nagrody Naukowo-Literackiej. Wzięli w nim udział wszyscy członkowie Kapituły: dr Andrzej Artemiuk, dr Grzegorz Kuprianowicz, Jerzy Plewa i Agnieszka Tyszkiewicz.

Celem Podlaskiej Nagrody Naukowo-Literackiej jest promocja języka i kultury ukraińskiej Podlasia poprzez uhonorowanie i nagrodzenie osób, które odgrywają ważną rolę w funkcjonowaniu, zachowywaniu, badaniu i rozwoju kultury i języka ukraińskiego Podlasia. Nagroda została ustanowiona w 2022 r. przez Podlaski Instytut Naukowy oraz Związek Ukraińców Podlasia. Została już przyznana czterokrotnie – w latach 2022-2025, łącznie nagrodzono nią 12 osób. W 2026 r. nagroda będzie przyznana w dwóch kategoriach.

Na drugim posiedzeniu Kapituła dokonała wstępnego głosowania nad kandydaturami na laureatów Podlaskiej Nagrody Naukowo-Literackiej za rok 2026 oraz wskazała kategorie, w jakich Nagroda będzie przyznawana.

Ogłoszenie laureatów Nagrody zaplanowano na początek września, a uroczyste wręczenie Nagród za 2026 rok odbędzie się w październiku br.

Informacje o nagrodzie oraz procesie jej przyznawania dostępne są na stronie internetowej Podlaskiego Instytutu Naukowego w Aktualnościach oraz w zakładce:

Podlaska Nagroda Naukowo-Literacka

Zadanie publiczne „Promocja języka i kultury ukraińskiej Podlasia” jest współfinansowane ze środków Województwa Podlaskiego.

Foto: Jurij Hawryluk.

W dniach 16-19 lipca 2026 r. dyrektor Podlaskiego Instytutu Naukowego dr Grzegorz Kuprianowicz wziął udział w 44. Łemkowskiej Watrze we wsi Zdynia na Łemkowszczyźnie. Festiwal  Łemkowska Watra to największe wydarzenie kulturalne prezentujące kulturę Łemków. Został zapoczątkowany w 1983 r., a od kilkudziesięciu lat odbywa się we wsi Zdynia w sercu Łemkowszczyzny. Organizatorem wydarzenia jest Zjednoczenie Łemków. W latach 80. XX w. Łemkowska Watra odegrała również ważną rolę w procesie kształtowania tożsamości ukraińskiej wśród młodzieży z Północnego Podlasia.

W sobotę 18 lipca 2026 r. podczas uroczystego otwarcia 44. Łemkowskiej Watry dyrektor PIN dr G. Kuprianowicz – jako współprzewodniczący Komisji Wspólnej Rządu i Mniejszości Narodowych i Etnicznych –  wziął udział w uczczeniu ofiar akcji „Wisła” i ofiar rosyjskiej agresji na Ukrainę oraz zadzwonił w Dzwon Pokoju wraz z przedstawicielką mniejszości łemkowskiej w KWRiMNiE dr Mirosławą Kopystańską-Grabowską.

Zwrócił się również ze słowem ze sceny do uczestników Watry, przekazując także pozdrowienia od Ukraińców z Podlasia i wspominając, że właśnie tego dnia w podlaskich Dubiczach Cerkiewnych odbywa się największe ukraińskie wydarzenie kulturalne na Podlasiu – Ukraiński Festiwal „Na Iwana, na Kupała”.

W niedzielę 17 lipca 2026 r. dr G. Kuprianowicz wziął także udział w uroczystej Boskiej Liturgii w cerkwi prawosławnej Opieki Przenajświętszej Bogurodzicy w Zdyniu. Tradycyjnie w niedzielnym nabożeństwie uczestniczą organizatorzy i uczestnicy Łemkowskiej Watry. Nabożeństwu przewodniczył dziekan krynicki o. mitrat Władysław Kaniuk z Hańczowej.

13 lipca 2026 r. dyrektor Podlaskiego Instytutu Naukowego dr Grzegorz Kuprianowicz – jako współprzewodniczący Komisji Wspólnej Rządu i Mniejszości Narodowych i Etnicznych oraz przedstawiciel mniejszości ukraińskiej w tej komisji – uczestniczył w spotkaniu delegacji Strony Mniejszościowej Komisji Wspólnej Rządu i Mniejszości Narodowych i Etnicznych oraz innych przedstawicieli mniejszości z pełnomocniczką rządu ds. równego traktowania ministrą Katarzyną Kotulą. Spotkanie odbyło się w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów.

Ze strony mniejszości w spotkaniu wzięli udział: członkinie KWRiMNiE przedstawicielka mniejszości karaimskiej Mariola Abkowicz i przedstawicielka mniejszości litewskiej Aldona Jurkun, a także prezes Związku Ukraińców w Polsce Mirosław Skórka oraz doradca Marszałka Sejmu ds. mniejszości narodowych i etnicznych Ryszard Galla. Na spotkaniu była też obecna kierownik Sekretariatu SM KWRiMNiE Dorota Zielińska-Kozarów.

Wśród poruszonych tematów znalazła się szeroko rozumiana problematyka równościowa w kontekście mniejszości narodowych i etnicznych. W konstruktywnej i dobrej rozmowie mówiono zarówno o kwestiach globalnych, strategicnzych, jak też o obecnych wyzwaniach wynikających z narastającej fali ksenofobii i podważania praw mniejszości oraz niechęci wobec migrantów.

13 lipca 2026 r. dyrektor Podlaskiego Instytutu Naukowego dr Grzegorz Kuprianowicz – jako współprzewodniczący Komisji Wspólnej Rządu i Mniejszości Narodowych i Etnicznych oraz przedstawiciel mniejszości ukraińskiej w tej komisji – wziął udział w spotkaniг delegacji Strony Mniejszościowej Komisji Wspólnej Rządu i Mniejszości Narodowych i Etnicznych z Dyrektorem – Redaktorem Naczelnym TVP3 Regionalna Sławomirem Majcherem. W spotkaniu wzięli też udział członkowie KWRiMNiE Mariola Abkowicz i Aldona Jurkun, a także doradca Marszałka Sejmu ds. mniejszości narodowych i etnicznych Ryszard Galla i kierownik Sekretariatu SM KWRiMNiE Dorota Zielińska-Kozarów.

Rozmowa dotyczyła perspektywy szerszej obecności mniejszości narodowych i etnicznych w paśmie ogólnopolskim i pasmach regionalnych TVP3. Obecność mniejszości w mediach publicznych jest jednym z przejawów realizacji praw mniejszości narodowych i etnicznych. Przedstawiciele Strony Mniejszościowej KWRiMNiE zwrócili uwagę na potrzebę skrupulatnego przestrzegania definicji audycji mniejszościowych, sformułowanej kilkanaście lat temu przez Krajową Radę Radiofonii i Telewizji. Podniesiono także potrzebę audycji telewizyjnych dla mniejszości, które takich audycji jeszcze nie mają oraz umieszczenie w paśmie ogólnopolskim audycji mniejszościowych, które obecnie są dostępne jedynie w regionach, a zainteresowane nimi mniejszości są rozproszone na terenie całego kraju. Mniejszościowa delegacja odnotowała dobre praktyki obecne w działaniach niektórych ośrodków telewizyjnych oraz podkreśliła otwartość kierownictwa TVP3 na znalezienie dobrego modelu obecności programów mniejszościowych na antenie ogólnopolskiej TVP3 oraz w ośrodkach regionalnych TVP. Odrębną kwestią poruszoną podczas spotkania była potrzeba audycji edukacyjnych o mniejszościach narodowych i etnicznych skierowanych do społeczeństwa większościowego, co jest szczególnie ważne w obecnej sytuacji.

Na koniec dr Grzegorz Kuprianowicz – jako dyrektor Podlaskiego Instytutu Naukowego oraz przedstawiciel mniejszości ukraińskiej w KWRiMNiE – poruszył kwestię likwidacji w TVP Białystok z dniem 6 lipca 2026 r. audycji dla mniejszości ukraińskiej „Przegląd Ukraiński”, prowadzonej od trzech dekad przez Jerzego Misiejuka. Wyrażając zdziwienie i brak akceptacji dla powstałej sytuacji pozbawiającej mniejszości ukraińską Podlasia audycji telewizyjnej.

7 lipca 2026 r. dyrektor Podlaskiego Instytutu Naukowego dr Grzegorz Kuprianowicz odbył spotkanie z nowomianowanym Konsulem Generalnym Ukrainy w Lublinie Romanem Shepeliakiem.

Podczas spotkania omówiona została sytuacja mniejszości ukraińskiej oraz wspólne plany i przyszłe projekty kulturalne, majace na celu zachowanie i rozwój kultury ukraińskiej oraz wsparcie społeczności ukraińskiej Podlasia. Nowemu Konsulowi Generalnemu Ukrainy w Lublinie przekazano wybór publikacji społeczności ukraińskiej Podlasia.

Informacja na Facebooku Konsulatu Generalnego Ukrainy w Lublinie:

https://www.facebook.com/gkulublin/posts/pfbid02iAG794AM736695fx1TphvT4X1WWyM524Pb4auJSeuW13GTyyUAoX2vxjhXWTnda9l

2 lipca 2026 r. w Urzędzie Marszałkowskim Województwa Podlaskiego w Białymstoku odbyło się uroczyste podpisanie umów na realizację zadań promujących kulturę mniejszości narodowych i dziedzictwo regionalne, współfinansowanych przez Województwo Podlaskie. W imieniu Podlaskiego Instytutu Naukowego w uroczystości wzięła udział sekretarz Instytutu Ludmiła Łabowicz.

Członek Zarządu Województwa Podlaskiego Jacek Piorunek, odpowiedzialny m.in. za kulturę, podkreślił, że „Różnorodność kulturowa jest jednym z największych atutów naszego województwa. Dzięki tym dotacjom organizacje i instytucje będą mogły rozwijać wartościowe projekty, które chronią tradycję, promują języki i kulturę mniejszości oraz integrują mieszkańców”.

W trakcie uroczystości podpisano m. in. umowę między Województwem Podlaskim a Podlaskim Instytutem Naukowym na realizację zadania „Promocja języka i kultury ukraińskiej Podlasia”, w ramach którego przyznana zostanie Podlaska Nagroda Naukowo-Literacka za 2026 r. oraz odbędzie się X Podlaska Ukraińska Konferencja Naukowa. Umowę podpisali członek Zarządu Województwa Podlaskiego Jacek Piorunek oraz sekretarz Podlaskiego Instytutu Naukowego Ludmiła Łabowicz.

Podpisane zostały także umowy z innymi podmiotami realizującymi zadania służące promocji kulturę mniejszości narodowych i dziedzictwo regionalne, w tym parafiami prawosławnymi i organizacjami mniejszości białoruskiej. Dzięki wsparciu Województwa Podlaskiego zorganizowane zostaną m.in. festiwale, warsztaty, koncerty, spektakle i wydarzenia edukacyjne.

Informacje o uroczystości:

https://www.facebook.com/wojpodlaskie/posts/pfbid037RYnD8o4PrhxZrSrd14EBLXxpyjJyhjg6BaZjy2sm8SCHvSGwTxwJeaDHUcJwbKFl

https://podlaskie.eu/kultura/ponad-146-tys-zl-na-projekty-promujace-kulture-mniejszosci-narodowych-i-regionalne-dziedzictwo.html

fot.: Mateusz Brejnak (Urząd Marszałkowski Województwa Podlaskiego)

2 lipca 2026 r. dyrektor Podlaskiego Instytutu Naukowego dr Grzegorz Kuprianowicz wziął udział w konferencji „Dr Aleksander Kolańczuk jako historyk wojskowości i badacz ukraińskich działań niepodległościowych z lat 1917-1923”. Wydarzenie poświęcone było pamięci zmarłego trzy lata temu dra Aleksandra Kolańczuka, pochodzącego z Chełmszczyzny wybitnego ukraińskiego historyka, ważnej postaci w życiu ukraińskim w Olsztyńskiem, a później w Przemyślu, zaangażowanego w pielęgnowanie pamięci o ukraińskich walkach niepodległościowych oraz ukraińskich uchodźcach wojskowych i politycznych w Polsce w okresie międzywojennym, a także o swej ojczystej Chełmszczyźnie.

Organizatorami konferencji byli Południowo-Wschodni Instytut Naukowy oraz Rodzina Państwa Kolańczuków przy współpracy z Przemyskim Oddziałem Związku Ukraińców w Polsce i Fundacją Dom Ukraiński w Przemyślu. Wydarzenie odbyło się w Domu Ukraińskim w Przemyślu.

Wśród prelegentów konferencji był dr G. Kuprianowicz, który wygłosił referat „Historia nekropolii żołnierzy URL w Lublinie i działania na rzecz jej zachowania”.

Referaty wygłosili również: prof. dr hab. Stanisław Stępień, dyrektor Południowo-Wschodniego Instytutu Naukowego w Przemyślu, prof. dr hab. Mykoła Łytwyn z Instytutu Ukrainoznawstwa im. I. Krypiakewycza Narodowej Akademii Nauk Ukrainy oraz doc. Ołeh Pawłyszyn z Uniwersytetu Narodowego im. Iwana Franki we Lwowie. Зщішувяутшщь przewodniczył prof. dr hab. Wacław Wierzbieniec z Instytutu Historii Uniwersytetu Rzeszowskiego. W konferencji wzięli udział bliscy dra A. Kolańczuka: jego żona Lidia, syn Jarosław i synowa Katarzyna.

Konferencji towarzyszyła wystawa „Józef Piłsudski i Symon Petlura – twórcy sojuszu polsko-ukraińskiego1920 roku” oraz wystawa książek dra Aleksandra Kolańczuka.

16 czerwca 2026 r. dyrektor Podlaskiego Instytutu Naukowego dr Grzegorz Kuprianowicz – jako współprzewodniczący Komisji Wspólnej Rządu i Mniejszości Narodowych i Etnicznych oraz przedstawiciel mniejszości ukraińskiej w tej komisji – wziął udział w XCII posiedzeniu KWRiMNiE. Obrady prowadzili współprzewodniczący Komisji: ze strony rządu sekretarz stanu w MSWiA Tomasz Szymański oraz ze strony mniejszości dr G. Kuprianowicz. Było to posiedzenie niezwykle trudne i ważne, gdyż poruszone zostały na nim kluczowe dla mniejszości kwestie.

Na wniosek Strony Mniejszościowej KWRiMNiE ze względu na wydarzenia ostatnich tygodni do porządku obrad dodany został punkt pt. „Sytuacja mniejszości narodowych i etnicznych w warunkach coraz szerzej obecnej w przestrzeni publicznej narracji przepełnionej ksenofobią oraz negowaniem praw obywatelskich osób należących do mniejszości”. W punkcie tym zaprezentowano m. in. Stanowisko Strony Mniejszościowej Komisji Wspólnej Rządu i Mniejszości Narodowych i Etnicznych w związku z narastającą w przestrzeni publicznej falą ksenofobii oraz otwartym negowaniem praw obywatelskich osób należących do mniejszości narodowych i etnicznych. Strona Mniejszościowa KWRiMNiE zaproponowała przyjęcie przez całą KWRiMNiE opinii w tej kwestii.

W porządku obrad znalazły się też następujące punkty:

– Regulamin naboru ofert na realizację w 2027 r. zadań mających na celu ochronę, zachowanie i rozwój tożsamości kulturowej mniejszości narodowych i etnicznych lub zachowanie i rozwój języka regionalnego, o których mowa w art. 18 ust. 2 pkt 1, 3-9 ustawy z dnia 6 stycznia 2005 r. o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym;

– Plany strony rządowej dotyczące zmian prawnych w mediach publicznych w zakresie obecności w mediach mniejszości narodowych i etnicznych;

– Perspektywa uwzględnienia przez Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej finansowania z funduszy Unii Europejskiej (w szczególności w ramach programu Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego – FERS) działań służących ochronie, zachowaniu i rozwojowi tożsamości kulturowej mniejszości narodowych i etnicznych oraz zachowaniu i rozwojowi języka regionalnego, a także projektów równościowych i dostępnościowych w odniesieniu do mniejszości narodowych i etnicznych.

Posiedzenie to było historycznym, gdyż po raz pierwszy w dziejach na forum Komisji Wspólnej Rządu i Mniejszości Narodowych i Etnicznych powitano nową mniejszość narodową – mniejszość grecką, gdyż kilka dni wcześniej została podpisana nowelizacja ustawy o mniejszościach, wprowadzająca do katalogu mniejszości społeczność grecką. W posiedzeniu wzięła udział Jej Ekscelencja Ambasador Grecji w RP Niki Kamba, wiceprzewodnicząca Komisji Mniejszosci Narodowych i Etnicznych Sejmu RP Monika Rosa, a także liczni przestawiciele społeczności greckiej z różnychwielu zakątków Polski.

Trudnym tematem poruszonym na początku posiedzenia były też kwestie dotyczące funkcjonowania samej Komisji Wspólnej Rządu i Mniejszości Narodowych i Etnicznych.