Miesiąc: wrzesień 2026

W ramach Chełmskich obchodów 160. rocznicy urodzin Mychajła Hruszewskiego (1866-1934), które organizowane są w Chełmie 29 września 2026 r., odbędzie się Międzynarodowa Konferencja Naukowa „Mychajło Hruszewski i jego Mała Ojczyzna – Chełmszczyzna na przestrzeni dziejów” (z okazji 160-lecia urodzin Mychajła Hruszewskiego) z udziałem badaczy z Polski i Ukrainy. Głównym organizatorem obchodów, w tym także konferencji, jest Towarzystwo Ukraińskie, jednym ze współorganizatorów jest Podlaski Instytut Naukowy. Przewodniczącym Komitetu Organizacyjnego Konferencji jest dyrektor Podlaskiego Instytutu Naukowego dr Grzegorz Kuprianowicz.

Wydarzenie na Facebooku: https://www.facebook.com/events/1873480707341369/

Konferencja rozpoczyna się o godz. 12 w Chełmskiej Bibliotece Publicznej im. Marii Pauliny Orsetti w Chełmie (ul. Partyzantów 40)

PROGRAM KONFERENCJI

Grzegorz Kuprianowicz, Uroczyste otwarcie konferencji

Przemówienia oficjalnych gości

Jurij Hawryluk (Bielsk Podlaski), Miejsce Chełma w losach rodziny Hruszewskich

Mykoła Kuczerenko (Kijów), „Feofan Łebedyncew, chełmski szef mojego ojca” (cytat ze „Wspomnień” Mychajła Hruszewskiego)

Iryna Matiasz (Kijów-Warszawa), Postać Mychajła Hruszewskiego w historii dyplomacji

Andrij Starodub (Kijów), Korespondencja Mychajła Hruszewskiego z Moskiewską Drukarnią Synodalną (1915-1917)

Andrij Hreczyło (Lwów), Rola Mychajła Hruszewskiego w ustanowieniu symboli państwowych Ukrainy

Mykoła Łytwyn (Lwów), Tamara Łytwyn (Lwów), Chełmszczyzna w życiu i twórczości ucznia Mychajła Hruszewskiego Iwana Krypiakewycza: na podstawie materiałów Działu Rękopisów Lwowskiej Biblioteki Narodowej im. W. Stefanyka

ks. Jarosław Szczur (Chełm),Od pamięci historycznej do żywej wiary – dzieje i duchowe znaczenie cerkwi św. Jana Teologa w Chełmie

Mariusz Sawa (Lublin), Tragiczny los prawosławnego dziedzictwa Chełmszczyzny współcześnie

Olha Ternawśka (Lwów), Działalność Państwowego Memorialnego Muzeum Mychajła Hruszewskiego we Lwowie w roku jubileuszu 160-lecia urodzin Mychajła Hruszewskiego

Nadija Сhalak (Lwów), Państwowe Memorialne Muzeum Mychajła Hruszewskiego we Lwowie: kwestia statusu muzeum oraz jego zachowanie

Andrij Lewyk (Lwów), Mychajło Hruszewski 160. O postaciach historycznych na łamach czasopisma „Nasza Spadszczyna”

Grzegorz Kuprianowicz (Lublin – Bielsk Podlaski), Zachowanie pamięci o Mychajle Hruszewskim na Chełmszczyźnie w działalności Towarzystwa Ukraińskiego

Zakończenie konferencji

Podczas konferencji prezentowana będzie wystawa książek „Mychajło Hruszewski w historiografii”.

Organizatorem obchodów jest: Towarzystwo Ukraińskie, zaś współorganizatorami: Ambasada Ukrainy w Rzeczypospolitej Polskiej, Konsulat Generalny Ukrainy w Lublinie, Podlaski Instytut Naukowy, Konsul Honorowy Ukrainy w Chełmie, Konsul Honorowy Ukrainy w Przemyślu, Instytut Ukraińskiej Archeografii i Źródłoznawstwa im. M. Hruszewskiego Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, Instytut Ukrainoznawstwa im. I. Krypiakewycza Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, Lwowskie Towarzystwo Społeczno-Kulturalnym „Chołmszczyna”, Chełmska Biblioteka Publiczna im. Marii Pauliny Orsetti w Chełmie, Historyczno-Memorialne Muzeum Mychajła Hruszewskiego w Kijowie, Państwowe Memorialne Muzeum Mychajła Hruszewskiego we Lwowie, Parafia Prawosławna pw. św. ap. Jana Teologa w Chełmie, Fundacja Partnerstwo i Współpraca (Chełm), Ukraińskie Towarzystwo Historyczne w Polsce, Polsko-Ukraińska Fundacja Pokoju Concordia 818. Patronat medialny objęły następujące media: Ukraińskie pismo Podlasia „Nad Buhom i Narwoju”, Tygodnik ukraiński „Nasze Słowo”, TVP 3 Lublin, Polskie Radio Lublin. Obchody są realizowane dzięki dotacji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji Rzeczypospolitej Polskiej, przy wsparciu Konsula Honorowego Ukrainy w Chełmie Stanisława Adamiaka, Konsula Honorowego Ukrainy w Przemyślu Aleksandra Baczyka oraz Midex – Tyres Group Sp. z o.o. (Brzeźno).

Z okazji 160-lecia urodzin urodzonego w Chełmie pierwszego głowy niepodległego państwa ukraińskiego w czasach najnowszych, najwybitniejszego historyka ukraińskiego, pisarza, polityka Mychajła Hruszewskiego ukazała się książka zastępcy dyrektora Podlaskiego Instytutu Naukowego Jurija Hawryluka, „Mychajło Hruszewski, urodzony w Chełmie” (Kijów – Chełm 2026).

Książkę wydali: Podlaski Instytut Naukowy, Polsko-Ukraińska Fundacja Pokoju Concordia 818, Międzynarodowe Konsorcjum Wydawnicze Concordia & Landmarks, Towarzystwo Ukraińskie. Publikacja została przygotowana do druku z inicjatywy Anatolija Sierykowa przez członków Międzynarodowego Konsorcjum Wydawniczego Concordia & Landmarks: Międzynarodowy Instytut Studiów Ukrainoznawczych (www.ukrainian.institute), Fundacja Akademika Petra Trońko (www.tronko-museum.com), Wydawnictwo „Pamjatky Ukrajiny” (www.ua-book.house).

Książka przedstawia związki Mychajła Hruszewskiego z Chełmem i przedstawia wczesny okres życia wybitnego ukraińskiego historyka i męża stanu na tle dziejów miasta i jego roli w dziejach narodu ukraińskiego.

W książce znajduje się również wstęp dyrektora Podlaskiego Instytutu Naukowego dra Grzegorza Kuprianowicza „Pamięć o wybitnym synu Chełma”.

Pierwsza prezentacja książki odbędzie się w ramach chełmskich obchodów 160-lecia urodzin Mychajła Hruszewskiego, które odbędą się w Chełmie 29 września 2026 r. – wydarzenie: https://www.facebook.com/events/1873480707341369

Kolejna prezentacja planowana jest we Lwowie 13 października 2026 r. – wydarzenie: https://www.facebook.com/events/1107068851790751/

Uroczyste wręczenie Podlaskiej Nagrody Naukowo-Literackiej za 2026 rok odbędzie się w niedzielę 11 października 2026 r. o godz. 16 w Miejskiej Bibliotece Publicznej w Bielsku Podlaskim (ul. Kazimierzowska 14).

W programie uroczystości:

● Uroczyste ogłoszenie decyzji Kapituły o przyznaniu Nagrody za 2026 r.

● Wygłoszenie laudacji ku czci Laureatów Nagrody

● Wręczenie Nagród Laureatom

● Wystąpienia Laureatów

● Adresy gratulacyjne i wystąpienia oficjalnych gości

● Koncert Zespołu Śpiewaczego „Dobryna”

Zapraszamy!

Wydarzenie na Facebooku:
https://www.facebook.com/events/4520437941525292

Laureatami Podlaskiej Nagrody Naukowo-Literackiej za 2026 rok zostali:

Kategoria „Twórczość artystyczna” – Jarosław Wiszenko,

Kategoria „ Twórczość publicystyczna” – Sławomir Sawczuk.

Jarosław Wiszenko – podlaski artysta, ikonograf. Jego dorobek artystyczny obejmuje realizacje ikonograficzne licznych świątyń, wiele ikon, obrazy, grafikę. Szczególną formą jego twórczości jest malarstwo ikonowe, sztuka sakralna w tradycji wschodniego prawosławnego chrześcijaństwa. Wywarł kluczowy wpływ na kształtowanie się oblicza ikonopisarstwa ściennego w cerkwiach prawosławnych Północnego Podlasia pod koniec XX i w pierwszej ćwierci XXI wieku.

Sławomir Sawczuk – dziennikarz radiowy i telewizyjny, od ponad 30 lat przygotowujący w publicznych mediach elektronicznych audycje dla społeczności ukraińskiej Podlasia, jeden z inicjatorów przebudzenia ukraińskiego na Północnym Podlasiu, animator ukraińskiego życia kulturalnego w regionie, autor artykułów prasowych.

Więcej o laureatach Podlaskiej Nagrody Naukowo-Literackiej za rok 2026 można przeczytać na stronie PIN:
https://www.pninstytut.org/pl/popularyzacja/nagroda/laureaci-2026

Celem Podlaskiej Nagrody Naukowo-Literackiej jest promocja języka i kultury ukraińskiej Podlasia poprzez uhonorowanie i nagrodzenie osób, które odgrywają ważną rolę w funkcjonowaniu, zachowywaniu, badaniu i rozwoju kultury i języka ukraińskiego Podlasia. Nagroda została ustanowiona w 2022 r. przez Podlaski Instytut Naukowy oraz Związek Ukraińców Podlasia. Została już przyznana czterokrotnie – w latach 2022-2025, łącznie nagrodzono nią dotychczas 12 osób. W 2026 r. Podlaska Nagroda Naukowo-Literacka została przyznana po raz piąty.

Organizator: Podlaski Instytut Naukowy, partner: Związek Ukraińców Podlasia.

Zadanie publiczne „Promocja języka i kultury ukraińskiej Podlasia” jest współfinansowane ze środków Województwa Podlaskiego.

29 września 2026 r. odbędą się w Chełmie obchody 160. rocznicy urodzin Mychajła Hruszewskiego (1866-1934) – urodzonego w Chełmie pierwszego głowy niepodległego państwa ukraińskiego w czasach najnowszych, najwybitniejszego historyka ukraińskiego, pisarza, polityka. Głównym organizatorem obchodów jest Towarzystwo Ukraińskie, jednym ze współorganizatorów jest Podlaski Instytut Naukowy.

Wydarzenie na Facebooku: https://www.facebook.com/events/1873480707341369/

29 września 2026 r. mija 160. rocznica urodzin Mychajła Hruszewskiego (1866-1934) – urodzonego w Chełmie pierwszego głowy niepodległego państwa ukraińskiego w czasach najnowszych, najwybitniejszego historyka ukraińskiego, pisarza, polityka. Jubileusz ten jest wielkim wydarzeniem dla całego narodu ukraińskiego, a szczególny wymiar ma on dla Ukraińców Chełma i regionu, gdyż obchodzona będzie pamięć jednego z najwybitniejszych synów narodu ukraińskiego urodzonych w Chełmie.

Obchody 160-lecia urodzin Mychajła Hruszewskiego odbędą się dokładnie w dniu jubileuszu – we wtorek 29 września 2026 r. w Chełmie. Uroczystości rozpoczną się o godz. 10 w prawosławnej cerkwi prokatedralnej św. Jana Teologa (ul. Sienkiewicza 2) Uroczystym nabożeństwem żałobnym (panachyda) za duszę Mychajła Hruszewskiego. Następnie odbędzie się krótka modlitwa żałobna przy krzyżu pamięci Mychajła Hruszewskiego, stojącym obok chełmskiej cerkwi, który został wzniesiony w 2016 r. Kolejnym wydarzeniem będzie uroczystość złożenia wieńców przy tablicy ku czci Mychajła Hruszewskiego (ul. Sienkiewicza 8).

Od godz. 12 obchody będą kontynuowane w Chełmskiej Bibliotece Publicznej im. Marii Pauliny Orsetti w Chełmie (ul. Partyzantów 40). Odbędzie się tam Międzynarodowa Konferencja Naukowa „Mychajło Hruszewski i jego Mała Ojczyzna – Chełmszczyzna na przestrzeni dziejów” (z okazji 160-lecia urodzin Mychajła Hruszewskiego), w której wezmą udział badacze z Ukrainy i Polski. Odbędzie się również prezentacja książki Jurija Hawryluka „Mychajło Hruszewski, urodzony w Chełmie” (Kijów – Chełm 2026). Zwieńczeniem uroczystości stanie się Uroczysty koncert z okazji 160-lecia urodzin Mychajła Hruszewskiego, podczas którego wystąpią: Ukraiński zespół dziecięco-młodzieżowy „Hiłoczka” z Czeremchy oraz chór Prokatedralnej Parafii Prawosławnej pw. św. ap. Jana Teologa w Chełmie. Podczas konferencji prezentowana będzie wystawa książek „Mychajło Hruszewski w historiografii”.

Organizatorem obchodów jest: Towarzystwo Ukraińskie, zaś współorganizatorami: Ambasada Ukrainy w Rzeczypospolitej Polskiej, Konsulat Generalny Ukrainy w Lublinie, Podlaski Instytut Naukowy, Konsul Honorowy Ukrainy w Chełmie, Konsul Honorowy Ukrainy w Przemyślu, Instytut Ukraińskiej Archeografii i Źródłoznawstwa im. M. Hruszewskiego Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, Instytut Ukrainoznawstwa im. I. Krypiakewycza Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, Lwowskie Towarzystwo Społeczno-Kulturalnym „Chołmszczyna”, Chełmska Biblioteka Publiczna im. Marii Pauliny Orsetti w Chełmie, Historyczno-Memorialne Muzeum Mychajła Hruszewskiego w Kijowie, Państwowe Memorialne Muzeum Mychajła Hruszewskiego we Lwowie, Parafia Prawosławna pw. św. ap. Jana Teologa w Chełmie, Fundacja Partnerstwo i Współpraca (Chełm), Ukraińskie Towarzystwo Historyczne w Polsce, Polsko-Ukraińska Fundacja Pokoju Concordia 818. Patronat medialny objęły następujące media: Ukraińskie pismo Podlasia „Nad Buhom i Narwoju”, Tygodnik ukraiński „Nasze Słowo”, TVP 3 Lublin, Polskie Radio Lublin. Obchody są realizowane dzięki dotacji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji Rzeczypospolitej Polskiej, przy wsparciu Konsula Honorowego Ukrainy w Chełmie Stanisława Adamiaka, Konsula Honorowego Ukrainy w Przemyślu Aleksandra Baczyka oraz Midex – Tyres Group Sp. z o.o. (Brzeźno).

Chełmskie obchody 160-lecia urodzin Mychajła Hruszewskiego

PROGRAM

Chełm, 29 września 2026 r.

godz. 10.00 Prawosławna cerkiew prokatedralna pw. św. Jana Teologa, ul. Sienkiewicza 2

Uroczyste nabożeństwo żałobne (panachyda) za duszę Mychajła Hruszewskiego

Modlitwa żałobna przy krzyżu pamięci Mychajła Hruszewskiego

Złożenie wieńców przy tablicy ku czci Mychajła Hruszewskiego (ul. Sienkiewicza 8)

godz. 12.00 Chełmska Biblioteka Publiczna im. Marii Pauliny Orsetti w Chełmie, ul. Partyzantów 40

Międzynarodowa Konferencja Naukowa „Mychajło Hruszewski i jego Mała Ojczyzna – Chełmszczyzna na przestrzeni dziejów” (z okazji 160-lecia urodzin Mychajła Hruszewskiego)

W konferencji wezmą udział badacze z Ukrainy i Polski.

Prezentacja książki Jurija Hawryluka „Mychajło Hruszewski, urodzony w Chełmie” (Kijów – Chełm 2026)

Uroczysty koncert z okazji 160-lecia urodzin Mychajła Hruszewskiego

Wystąpią: Ukraiński zespół dziecięco-młodzieżowy „Hiłoczka” z Czeremchy (kierownik: Irena Wiszenko) oraz chór Prokatedralnej Parafii Prawosławnej pw. św. ap. Jana Teologa w Chełmie (dyrygent: Sergiusz Horbaczewski).

Podczas konferencji prezentowana będzie wystawa książek „Mychajło Hruszewski w historiografii”.

22 września 2026 r. dyrektor Podlaskiego Instytutu Naukowego dr Grzegorz Kuprianowicz – jako współprzewodniczący Komisji Wspólnej Rządu i Mniejszości Narodowych i Etnicznych oraz przedstawiciel mniejszości ukraińskiej w tej komisji – wziął udział w XCIII posiedzeniu KWRiMNiE. Jako współprzewodniczący Komisji starał się współprowadzić obrady Komisji. Było to kolejne niezwykle trudne i ważne posiedzenie Komisji Wspólnej.

W porządku obrad posiedzenia były następujące punkty:

– Informacja o podziale w drugim i trzecim naborze dotacji na realizację w 2026 r. zadań mających na celu ochronę, zachowanie i rozwój tożsamości kulturowej mniejszości narodowych i etnicznych oraz zachowanie i rozwój języka regionalnego,

– Informacja o planowanej w projekcie budżetu państwa na 2027 r. wysokości środków na realizację zadań mających na celu ochronę, zachowanie i rozwój tożsamości kulturowej mniejszości narodowych i etnicznych oraz zachowanie i rozwój języka regionalnego,

– Sytuacja mniejszości narodowych i etnicznych w warunkach coraz szerzej obecnej w przestrzeni publicznej narracji przepełnionej ksenofobią oraz negowaniem praw obywatelskich osób należących do mniejszości,

– Prezentacja działalności instytutów badawczych prowadzących badania nad problematyką mniejszości narodowych i etnicznych oraz możliwości współpracy z Komisją.

Dr G. Kuprianowicz zabierał głos we wszystkich punktach porządku obrad.

Niestety nie rozpatrzono postulowanej przez Stronę Mniejszościową Komisji Opinii KWRiMNiE w związku z narastającą w przestrzeni publicznej falą ksenofobii oraz otwartym negowaniem praw obywatelskich osób należących do mniejszości narodowych i etnicznych. Nie udało się też poruszyć dwóch przewidzianych pierwotnie w porządku obrad, a niezwykle ważnych punktów: Wyniki prac zespołu KWRiMNiE do spraw opracowania projektu nowelizacji ustawy z dnia 6 stycznia 2005 r. o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym oraz Perspektywa uwzględnienia przez stronę rządową postulatów mniejszości w kwestiach oświaty mniejszościowej w Polsce.

Zdjęcia: Mariola Abkowicz.

12 września 2026 r. dwóch badaczy z Podlaskiego Instytutu Naukowego wzięło udział uczestniczył w VII Międzynarodowej Konferencji Naukowej „Ukraińcy i ich sąsiedzi na przestrzeni wieków: polityka, gospodarka, religia, kultura i życie codzienne”, której organizatorem było Ukraińskie Towarzystwo Historyczne w Polsce. Konferencja tradycyjnie odbyła się w Domu Ukraińskim w Przemyślu.

Członek PIN dr Janusz Danieluk (Archiwum Państwowe w Białymstoku, Uniwersytet w Białymstoku) wygłosił podczas konferencji referat „Aktywność handlowa ukraińskich włościan na rynku nieruchomości ziemskich w guberni grodzieńskiej 1865-1915”.

Dyrektor PIN dr Grzegorz Kuprianowicz wygłosił zaś referat pt. „Propozycje zmian w ustawie z dnia 6 stycznia 2005 r. o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym, proponowane przez część mniejszościową zespołu Komisji Wspólnej Rządu i Mniejszości Narodowych i Etnicznych do spraw opracowania projektu nowelizacji ustawy”.

W skład Komitetu Naukowego konferencji wchodzili m. in.: dyrektor PIN dr Grzegorz Kuprianowicz i przewodniczący Rady Naukowej PIN dr hab. R. Wysocki, prof. UMCS. Patronat honorowy nad konferencją objął Konsul Honorowy Ukrainy w Przemyślu Aleksander Baczyk, a patronat medialny: tygodnik ukraiński „Nasze Słowo”. Konferencja odbyła się przy wsparciu finansowym Konsul Honorowy Ukrainy w Przemyślu Aleksandra Baczyka oraz Fundacji Katedr Ukrainoznawstwa, wsparcia technicznego udzielił Dom Ukraiński w Przemyślu.

Zdjęcia: Janusz Danieluk, Grzegorz Kuprianowicz.

11 września 2026 r. w Skansenie w Koźlikach odbyło się spotkanie autorskie z Olgą Solarz wokół książki „Dzikie pole. Kontrofensywa”, będącej reportażem z wojny rosyjsko-ukraińskiej. Moderatore spotkania była prof. Dotrota Misiejuk.

Olga Solarz – doktor etnologii, ukrainistka, redaktorka i autorka książek oraz artykułów dotyczących pogranicza polsko-ukraińskiego. Prowadzi blog Magia ludowa Karpat. Działaczka społeczna na rzecz zachowania ukraińskiej kultury materialnej w Polsce oraz polskiej w Ukrainie. Aktywna uczestniczka Pomarańczowej Rewolucji oraz Rewolucji Godności. Założycielka i prezeska Fundacji „Magia Karpat”, w ramach której od 24 lutego 2022 roku organizuje pomoc dla walczącej Ukrainy. Stała wolontariuszka 128. Brygady „Dzikie Pole”.

Organizatorzy spotkania: Towarzystwo Przyjaciół Skansenu w Koźlikach, Związek Ukraińców Podlasia, Podlaski Instytut Naukowy. Zadanie publiczne jest finansowane ze środków Województwa Podlaskiego.

Foto: FB Olgi Solarz.

10-11 września 2026 r. wicedyrektor Podlaskiego Instytutu Naukowego i redaktor naczelny Ukraińskiego pisma Podlasia „Nad Buhom i Narwoju” Jurij Hawryluk był obecny na IV Festiwalu Gwary Pogranicza Po Swojomu w Hajnówce.

Podczas festiwalu odbyła się prezentacja książki i dyskusję dotycząca publikacji „Różnorodność językowa w Polsce. Wspólnoty posługujące się językami kolateralnymi i ich żywotność etnolingwistyczna” (pod redakcją Nicole Dołowy i Macieja Mętraka, Warszawa, 2026), a także „Weczourki po swojomu”, czyli podlaski storytelling oraz koncert zespołu Czeremszyna.

Organizatorem wydarzenia był Instytut Gwar Pogranicza.

Biblioteka Podlaskiego Instytutu Naukowego wzbogaciła się o nowe cenne wydawnictwo. „Dzieła zebrane Ołeny Pcziłki” zostały przygotowane przez badaczy Wołyńskiego Uniwersytetu Narodowego im. Łesi Ukrainki w Łucku. W skład zespołu redakcjnego 12-tomowego pełnego zbioru dzieł wybitnej ukraińskiej pisarki weszli: Jurij Hromyk, Iryna Konstankewycz, Marija Mokłycia, Wałentyna Prokip i Serhij Romanow.

Monumentalne wydawnictwo zostało przekazane Instytutowi przez prorektora Wołyńskiego Uniwersytetu Narodowego im. Łesi Ukrainki w Łucku prof. Jurija Hromyka na ręce zastępcy dyrektora Podlaskiego Instytutu Naukowego Jurija Hawryluka podczas jego wizyty w Łucku.

Biblioteka Podlaskiego Instytutu Naukowego posiada już kilka tysięcy publikacji.

 Jej funkcjonowanie jest finansowane dzięki dotacji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji.

W dniu 9 września 2026 r. Kapituła Podlaskiej Nagrody Naukowo-Literackiej na swoim trzecim posiedzeniu podjęła decyzję o przyznaniu Podlaskiej Nagrody Naukowo-Literackiej za 2026 rok.

Laureatami Podlaskiej Nagrody Naukowo-Literackiej za 2026 rok zostali:

Kategoria „Twórczość artystyczna”: Jarosław Wiszenko,

Kategoria „Twórczość publicystyczna”: Sławomir Sawczuk.

Celem Podlaskiej Nagrody Naukowo-Literackiej jest promocja języka i kultury ukraińskiej Podlasia poprzez uhonorowanie i nagrodzenie osób, które odgrywają ważną rolę w funkcjonowaniu, zachowywaniu, badaniu i rozwoju kultury i języka ukraińskiego Podlasia. Nagroda została ustanowiona w 2022 r. przez Podlaski Instytut Naukowy oraz Związek Ukraińców Podlasia. Została już przyznana czterokrotnie – w latach 2022-2025, łącznie nagrodzono nią dotychczas 12 osób. W 2026 r. Podlaska Nagroda Naukowo-Literacka została przyznana po raz piąty.

Nagrodę mogą otrzymać osoby, zasłużone dla funkcjonowania, zachowania, badania, tworzenia lub rozwoju kultury i języka ukraińskiego Podlasia w różnych kategoriach. Nagroda przyznawana jest przez Kapitułę, w skład której wchodzą osoby zaangażowane w działalność na rzecz zachowania i rozwoju języka i kultury ukraińskiej Podlasia, wskazane przez zarządy podmiotów ustanawiających Nagrodę, czyli Podlaskiego Instytutu Naukowego oraz Związku Ukraińców Podlasia. W 2026 r. członkami Kapituły Nagrody są: dr Andrzej Artemiuk, dr Grzegorz Kuprianowicz, Jerzy Plewa i Agnieszka Tyszkiewicz.

Decyzję Kapituły o przyznaniu Podlaskiej Nagrody Naukowo-Literackiej za 2026 rok ogłoszono na konferencji prasowej, która odbyła się bezpośrednio po posiedzeniu Kapituły w dniu 9 września 2026 r. Uroczyste ogłoszenie Laureatów oraz wręczenie Podlaskiej Nagrody Naukowo-Literackiej za 2026 rok planowane jest 11 października 2026 r. w Bielsku Podlaskim.

Zadanie publiczne „Promocja języka i kultury ukraińskiej Podlasia” jest współfinansowane ze środków Województwa Podlaskiego.

Informacje o Nagrodzie oraz o procesie jej przyznawania są zamieszczane na stronie internetowej Podlaskiego Instytutu Naukowego: www.pninstytut.org/pl/popularyzacja/nagroda

Dodatkowe informacje:

mail: pnintytut@gmail.com, tel. 664187538

Laureat Podlaskiej Nagrody Naukowo-Literackiej za 2026 rok w kategorii „Twórczość artystyczna”

Jarosław Wiszenko

Jarosław Wiszenko – podlaski artysta, ikonograf. Jego dorobek artystyczny obejmuje realizacje ikonograficzne licznych świątyń, wiele ikon, obrazy, grafikę. Szczególną formą jego twórczości jest malarstwo ikonowe, sztuka sakralna w tradycji wschodniego prawosławnego chrześcijaństwa. Jego styl ikonograficzny wywodzi się z greckiej, bizantyjskiej tradycji malarstwa ikonowego. Kluczowe miejsce w twórczości Jarosława Wiszenki zajmuje monumentalne malarstwo ikonowe. W niektórych cerkwiach jest autorem i twórcą całościowej koncepcji ikonograficznej, ponieważ wykonywał zarówno malowidła ścienne, jak też ikony w ikonostasie, krzyże, ikony na elewacjach świątyń czy inne elementy ikonograficzne. Jedną z najbardziej symbolicznych i ikonicznych świątyń z jego ikonografią jest cerkiew Przemienienia Pańskiego na Świętej Górze Grabarce, którą malował po odbudowie świątyni po pożarze w 1992 r. Szczególnym i oryginalnym przejawem jego twórczości są ikony ceramiczne umieszczane wewnątrz świątyń lub na zewnętrznej ścianie cerkwi. Inną wyjątkową formą jego twórczości są ikony na kamieniu. Urodził się w Siemiatyczach. Jego rodzina pochodzi z podlaskiej wsi Miedwieżyki. Studiował na Wydziale Architektury Politechniki Białostockiej (1981-1986). Ukończył Wydział Grafiki Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie (1986-1991). Od 1988 r. mieszka w Mielniku nad Bugiem. Od lat 80. XX w. był zaangażowany w ukraińskie przebudzenie narodowe na Północnym Podlasiu, organizował ukraińskie wydarzenia kulturalne. Jarosław Wiszenko jest uznanym mistrzem monumentalnego malarstwa cerkiewnego. Wywarł kluczowy wpływ na kształtowanie się oblicza ikonopisarstwa ściennego w cerkwiach prawosławnych Północnego Podlasia pod koniec XX i w pierwszej ćwierci XXI wieku, gdyż większość nowo wybudowanych lub remontowanych cerkwi w regionie posiada wystrój malarski jego autorstwa. Kontynuując tradycję sięgającą czasów Rusi Kijowskiej, nawiązuje on do dawnej bizantyjskiej kultury artystycznej na Podlasiu.

Laureat Podlaskiej Nagrody Naukowo-Literackiej za 2026 rok w kategorii „Twórczość publicystyczna”

Sławomir Sawczuk

Sławomir Sawczuk – dziennikarz radiowy i telewizyjny, od ponad 30 lat przygotowujący w publicznych mediach elektronicznych audycje dla społeczności ukraińskiej Podlasia, jeden z inicjatorów przebudzenia ukraińskiego na Północnym Podlasiu, animator ukraińskiego życia kulturalnego w regionie, autor artykułów prasowych. Od 1995 r. wraz z Jerzym Misiejukiem tworzył pierwsze audycje telewizyjne dla Ukraińców Podlasia. Po powstaniu w 1997 r. Regionalnego Ośrodka TVP w Białymstoku został jego współpracownikiem. Od 1997 r. nieprzerwanie pracuje jako dziennikarz Polskiego Radia Białystok. Od niemal 30 lat jest autorem podlaskiej audycji radiowej w języku ukraińskim „Dumka Ukraińska”. Jest także autorem audycji „Po sąsiedzku”, która w języku polskim przybliżała problematykę mniejszości narodowych i etnicznych. Od wielu lat nagrywa kazania w języku ukraińskim do prawosławnych audycji Polskiego Radia Białystok. Pochodzi z kolejarskiej osady Czeremcha. Od 1990 r. studiował na Wydziale Historycznym Uniwersytetu Warszawskiego w Instytucie Historii Sztuki na kierunku historia sztuki. Będąc uczniem liceum zaangażował się w ukraińskie odrodzenie narodowe na Północnym Podlasiu, był jednym z inicjatorów
i założycieli koła Ukraińskiego Towarzystwa Społeczno-Kulturalnego w Czeremsze. Był jednym z członków-założycieli Związku Ukraińców Podlasia, został też członkiem pierwszego Zarządu Głównego. Sławomir Sawczuk jest jedną z najważniejszych postaci ukraińskiego dziennikarstwa na Podlasiu, z doświadczeniem w różnych formach publicystyki: w radiu, w telewizji oraz w prasie. Zdobywa uznanie słuchaczy i czytelników, a w przeszłości także widzów, kunsztem dziennikarskim oraz wysokim poziomem merytorycznym twórczości publicystycznej. Aktywność dziennikarską łączy ze stałym zaangażowaniem w kształtowanie i rozwój ukraińskiego życia kulturalnego na Podlasiu. Zapisał się w historii jako jeden z inicjatorów ukraińskiego przebudzenia narodowego na Północnym Podlasiu w latach 80. XX w.