Kategoria: aktualnosci

Mijają już cztery lata, gdy o świcie 24 lutego 2022 r. cały świat obiegła wiadomość, że Federacja Rosyjska rozpoczęła pełnoskalową agresję przeciwko Ukrainie, a trwający od 2014 r. konflikt wszedł w nową, otwartą fazę. Wbrew oczekiwaniu agresora, ale także wbrew temu, czego spodziewali się liczni politycy, eksperci i zachodnie społeczeństwa, Kijów nie upadł „w ciągu trzech dni”, a Ukraina wytrwale, choć wielkim kosztem, do dzisiaj stawia opór agresji.

Cztery lata to 1461 dni bohaterskiej walki narodu ukraińskiego o prawo do istnienia, do zachowywania i rozwijania własnej kultury, tradycji i państwowości. To także wojna o wartości – o godność człowieka i prawo do życia, o ład międzynarodowy oparty na prawie, a nie przemocy.

Coraz częściej w Polsce i na całym świecie można usłyszeć: „to nie jest nasza wojna!”. Doświadczenie polskiej historii pokazuje, że ci, którzy w 1939 r. „nie chcieli ginąć za Gdańsk”, rok później ginęli za Oslo, Paryż czy Londyn. Gdy zło nie zostanie powstrzymane na początku – rozlewa się i niszczy wszystko oraz wszystkich wokół. Wojna na Ukrainie jest wojną zbrodniczego, dyktatorskiego reżimu przeciwko sąsiedniemu, wolnemu narodowi i demokratycznemu państwu. Ta wojna jest „naszą wojną” dla każdego, kto szanuje prawa człowieka, zasady demokracji i prawo międzynarodowe. Jest „naszą wojną” dla wszystkich, którzy uznają wartości świata chrześcijańskiego i cywilizacji europejskiej oraz uważają, że możliwe jest budowanie relacji między narodami i państwami opartych na pokoju, wzajemnym szacunku i współpracy. Jest „naszą wojną” dla obywateli Unii Europejskiej, gdyż zwycięstwo Rosji w tej wojnie oznacza, że rosyjskie czołgi staną wzdłuż ponad tysiąca kilometrów granicy Unii Europejskiej. Jest wreszcie „naszą wojną” dla nas, Ukraińców Podlasia, gdyż jest to walka o wolność i prawo do istnienia narodu, z którym łączy nas wspólny język, kultura, religia, spuścizna historyczna, pamięć i tożsamość.

Wszyscy oczekujemy zakończenia tej wojny, jednak niemoralne byłoby zakończenie jej kosztem ofiary i poprzez spełnienie żądań agresora. Wierzymy, że zwycięży prawo międzynarodowe, prawo narodu do samostanowienia i wartości moralne, a nie brutalna agresja i siła militarna.

W imieniu środowiska ukraińskiego Podlasia:

Maria Ryżyk, przewodnicząca Związku Ukraińców Podlasia

Andrzej Artemiuk, zastępca przewodniczącego Związku Ukraińców Podlasia

Łukasz Badowiec, zastępca przewodniczącego Związku Ukraińców Podlasia

Ludmiła Łabowicz, sekretarz Związku Ukraińców Podlasia

Jurij Hawryluk, redaktor naczelny Ukraińskiego Pisma Podlasia „Nad Buhom i Narwoju”

Mirosław Stepaniuk, przewodniczący Stowarzyszenia Dziedzictwo Podlasia

Jerzy Misiejuk, przewodniczący Towarzystwa Przyjaciół Skansenu w Koźlikach

Grzegorz Kuprianowicz, dyrektor Podlaskiego Instytutu Naukowego

Roman Wysocki, przewodniczący Rady Naukowej Podlaskiego Instytutu Naukowego

Bielsk Podlaski, 24 lutego 2026 roku

Przedstawiciele społeczności ukraińskiej Podlasia wzięli udział w uroczystościach w Zaleszanach z okazji 80. rocznicę zbrodni dokonanej tam 29 stycznia 1946 r., w wyniku której prawosławni mieszkańcy tej wsi zamordowani zostali przez oddział Pogotowia Akcji Specjalnej Narodowego Zjednoczenia Wojskowego pod dowództwem Romualda Rajsa („Bury”). Na uroczystościach środowisko ukraińskie regionu reprezentowali: dyrektor Podlaskiego Instytutu Naukowego i współprzewodniczący Komisji Wspólnej Rządu i Mniejszości Narodowych i Etnicznych dr Grzegorz Kuprianowicz oraz przewodnicząca Związku Ukraińców Podlasia i jednocześnie wiceprzewodnicząca Rady Powiatu Bielskiego Maria Ryżyk.

Pierwsza część uroczystości odbyła się w prawosławnym Żeńskim Domu Zakonnym św. wielkomęczennicy Katarzyny w Zaleszanach, gdzie pod przewodnictwem arcybiskupa bielskiego Grzegorz celebrowana była uroczysta Liturgia. Następnie po przejściu procesją do krzyża upamiętniające miejsce zbrodni, zostało tam odsłużone krótkie nabożeństwo. Jako pierwszy zabrał głos burmistrz Kleszczel Mirosław Markiewicz. Następnie wygłoszono kilka przemówień. Głos zabrał także dyrektor PIN i współprzewodniczący KWRiMNiE dr G. Kuprianowicz, który podkreślił, że pamięć o ofiarach jest zachowywana przez prawosławnych  mieszkańców Podlasia niezależnie od ich tożsamości narodowej oraz stwierdził, ze mniejszości narodowe mają prawo do własnej pamięci historycznej, która może być odmienną niż pamięć społeczeństwa większościowego. Przedstawiciele środowiska ukraińskiego regionu postawili znicz przy symbolicznym krzyżu.

Druga część uroczystości miała charakter państwowy i odbyła się z udziałem Marszałka Sejmu RP Włodzimierza Czarzastego. Krótkie nabożeństwo w obecności arcybiskupa Grzegorza celebrował dziekan kleszczelowski mitrat ks. mitrat Paweł Kuczyński. Marszałek Sejmu RP W. Czarzasty uczcił pamięć ofiar Zaleszan, składając wieniec przy symbolicznym krzyżu. Wieńce złożyły też liczne delegacje, w tym także w imieniu Strony Mniejszościowej Komisji Wspólnej Rządu i Mniejszości Narodowych i Etnicznych – współprzewodniczący G. Kuprianowicz oraz Związku Ukraińców Podlasia – przewodnicząca M. Ryżyk. W uroczystości wzięli udział bliscy ofiar, parlamentarzyści, przedstawiciele władz państwowych i samorządowych, duchowni oraz przedstawiciele środowisk mniejszościowych Podlasia.

Następnie odbyła się konferencja prasowa Marszałka Sejmu W. Czarzastego. Stwierdził on: „Przyjechaliśmy tu dziś na miejsce zbrodni. 80 lat temu tutaj została popełniona zbrodnia. W imieniu państwa polskiego, jako Marszałek Sejmu chcę to powiedzieć donośnym głosem: nie ma żadnej innej interpretacji tego, co się tu stało 80 lat temu”. Podreślił również: „Chcę z pełnym szacunkiem wspomnieć nazwiska Niczyporuków, Bilewskich, Bondaruków, Golonko, Jakimiuków, Sawczuków, Pietruczuków i wielu innych rodzin. Chcę pokłonić się w imieniu państwa polskiego przed mieszkańcami Zaleszan, Zani, Końcowizny, Szpaków, Puchałów Starych i Wólki Wygonowskiej. To była zbrodnia. Zostali zamordowani ludzie, którzy nie walczyli przeciwko Polsce, którzy byli prawosławni. Po prostu, według tych, którzy ich zamordowali, byli inni. Zostali zamordowani ludzie za to, że byli sobą. Nie ma żadnego wytłumaczenia, nie ma żadnego usprawiedliwienia. Ta zbrodnia ma znamiona ludobójstwa” Marszałek Sejmu oświadczył także: „Każda zbrodnia powinna być nazwana, a żadna prawda nie zostanie zamazana”.

Zdjęcia: System Informacyjny Sejmu, Grzegorz Kuprianowicz

14 stycznia 2026 r. dyrektor Podlaskiego Instytutu Naukowego dr Grzegorz Kuprianowicz – jako współprzewodniczący Komisji Wspólnej Rządu i Mniejszości Narodowych i Etnicznych oraz przedstawiciel mniejszości ukraińskiej w KWRiMNiE – wziął udział w Spotkaniu Noworocznym Prezydenta RP Karola Nawrockiego wraz z Małżonką z przedstawicielami Kościołów i związków wyznaniowych oraz mniejszości narodowych i etnicznych w Polsce.

Kościół prawosławny w Polsce na spotkaniu reprezentowali: Prawosławny Metropolita Warszawski i całej Polski Sawa, Arcybiskup Wrocłwski i Szczeciński Jerzy, Prawosławny Ordynariusz Wojskowy oraz Arcybiskup Bielski Grzegorz oraz duchowieństwo.

Dr G. Kuprianowicz podczas spotkania tradycyjnie wystąpił w imieniu mniejszości narodowych i etnicznych oraz społeczności posługującej się językiem regionalnym.

Tekst wystąpienia Współprzewodniczącego Komisji Wspólnej Rządu i Mniejszości Narodowych i Etnicznych Grzegorza Kuprianowicza na Spotkaniu Noworocznym Prezydenta RP:
https://www.facebook.com/StronaMniejszosciowaKWRiMNE/posts/pfbid0iKzFmHL6iM6Dp3U3WkAwDizwGVPmSXaNfTxtYyhpUsJteb1nPWhvd3cNkUVcr6qyl

Link do informacji dotyczącej spotkania na stronie internetowej Prezydenta RP:
https://www.prezydent.pl/aktualnosci/wydarzenia/prezydent-czuje-sie-odpowedzialny-za-wszystkich-obywateli-rzeczypospolitej-polskiej,113238

Zdjęcia: Mariola Abkowicz, Kancelaria Prezydenta RP.

Chrystus Narodził się! – Wychwalajmy Go!

Życzymy wszystkim wielkiej duchowej radości, bo przecież „Przyszedł, wcieliwszy się, Chrystus Bóg nasz”.

Niechaj dni Bożego Narodzenia będą przepełnione pokojem, miłością i dobrem.

Wierzymy, że Nowy 2026 Rok przyniesie Ukrainie pokój i zwycięstwo nad złem, a nam wszystkim spokój, zgodę i dobro.

Podlaski Instytut Naukowy

Szanowni Państwo, Przedstawiciele najwyższych władz Rzeczpospolitej Polskiej, Członkowie mniejszości narodowych i etnicznych oraz społeczności posługującej się językiem regionalnym, Sympatycy i przyjaciele mniejszości narodowych i etnicznych,

za nami rok 2025, który był dla mniejszości rokiem jubileuszy. Od 20 lat funkcjonuje bowiem w polskim systemie prawnym ustawa o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym. W ślad za tym jesienią ubiegłego roku minęło również dokładnie 20 lat od powołania do życia wyjątkowego gremium, czyli Komisji Wspólnej Rządu i Mniejszości Narodowych i Etnicznych.

Z tej perspektywy ważnym dla obecności mniejszości w przestrzeni publicznej jest fakt, że w ciągu 2025 r. odbyły się wydarzenia będące uczczeniem tych jubileuszy: konferencja prasowa w MSWiA w styczniu, w lutym wystawa i konferencja „20 lat ustawy o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym – historia, funkcjonowanie i przyszłość” w Sejmie RP, w marcu uroczyste posiedzenie KWRiMNiE z okazji rocznicy uchwalenia ustawy, konferencje naukowe poświęcone tematyce jubileuszy w Białymstoku, Opolu i innych miastach, czy – ostatnie z wydarzeń – 10 grudnia 2025 r. XL uroczyste posiedzenie Komisji Wspólnej Rządu i Mniejszości Narodowych i Etnicznych z okazji 20-lecia jej istnienia, podczas którego przedstawiciele mniejszości narodowych i etnicznych zostali uhonorowani medalami „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”, przyznawanymi przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

W sytuacji, gdy w parlamencie RP, wybranym jesienią 2023 r., po raz pierwszy od ponad 30 lat nie zasiada żaden parlamentarzysta deklarujący swoją przynależność do mniejszości narodowych czy etnicznych, wielce znaczącym był fakt powołania przez Marszałka Sejmu Szymona Hołownię w 2024 r. doradcy Marszałka Sejmu ds. mniejszości narodowych i etnicznych, a także deklaracja Marszałka Sejmu Włodzimierza Czarzastego z listopada 2025 r. o zamiarze kontynuowania pracy takiego doradcy. Daje to szansę, aby w trakcie prac parlamentarnych wybrzmiał także głos mniejszości, tym bardziej, że kandydat na doradcę wskazany został przez środowiska mniejszościowe.

Ważnym wydarzeniem minionego roku był również fakt, iż po raz pierwszy po 20 latach obowiązywania ustawy o mniejszościach udało się ją znacząco znowelizować, przy tym w wymiarze, który może mieć istotny wpływ na skuteczną reprezentację mniejszości, tzn. poprzez powołanie w Kancelarii Sejmu Sekretariatu Strony Mniejszościowej Komisji Wspólnej Rządu i Mniejszości Narodowych i Etnicznych, co budzi nadzieje, że po 20 latach istnienia KWRiMNiE powstaną wreszcie normalne warunki dla pracy zasiadających w niej przedstawicieli mniejszości.

Niezwykle istotnym było zwiększenie środków na działania służące zachowaniu i rozwojowi tożsamości i kultury mniejszości w budżecie państwa na lata 2025 i 2026. Jednak wysokość tych środków w budżecie państwa nadal odbiega od potrzeb, by zapewnić warunki dla skutecznych działań pozwalających na normalne funkcjonowanie i rozwój życia kulturalnego mniejszości, tym bardziej, że w ciągu minionej dekady środki te wzrastały w stopniu niższym niż poziom inflacji czy płaca minimalna.

Pozostaje wiele sfer życia mniejszości, przede wszystkim dotyczących możliwości podtrzymywania tożsamości kulturowej i językowej naszych społeczności, które wymagają zmian i poszukiwania nowych, dobrych rozwiązań systemowych. Stąd istotna jest dla nas każda okazja do rozmowy z przedstawicielami władz Rzeczpospolitej o sprawach ważnych dla mniejszości. W tym zakresie pozostaje pewien niedosyt i dlatego mamy ogromną nadzieję nie tylko na kontynuację dialogu w 2026 r., ale przede wszystkim na jego intensyfikację i pogłębienie. Kwestie mniejszości potrzebują bowiem nie tylko wsparcia finansowego, ale przede wszystkim zrozumienia, dobrej woli i otwartości na rozwiązywanie istniejących problemów. Doceniając zaproszenie na spotkanie noworoczne Prezydenta Rzeczpospolitej z przedstawicielami Kościołów i związków wyznaniowych oraz mniejszości narodowych i etnicznych, widzimy potrzebę spotkania członków Komisji Wspólnej z Prezesem Rady Ministrów Rzeczpospolitej, do którego niestety nie doszło w roku jubileuszowym, a wszak Komisja jest organem doradczym premiera. Liczymy również na intensyfikację prac i zwiększenie skuteczności zespołów i grup roboczych działających w ramach Komisji, ponieważ jesteśmy przekonani, że w przypadku polityki mniejszościowej czasami nie trzeba wiele, aby móc osiągnąć bardzo dużo. Ważne jest konstruktywne podejście do tematów i postulatów zgłaszanych – czasami już od wielu, wielu lat – przez środowiska mniejszościowe.

Właśnie w tym roku obchodzimy jubileusz 25-lecia wejścia do porządku prawnego Rzeczypospolitej Polskiej Konwencji ramowej Rady Europy o ochronie mniejszości narodowych. Niech mottem na Nowy 2026 Rok staną się dla nas wszystkich słowa preambuły tej Konwencji: „pluralistyczne i prawdziwie demokratyczne społeczeństwo powinno nie tylko szanować etniczną, kulturalną, językową i religijną tożsamość każdej osoby należącej do mniejszości narodowej, lecz także tworzyć odpowiednie warunki pozwalające im wyrazić, zachowywać i rozwijać tę tożsamość”. W tym duchu, dziękując za to, co pozytywnego wydarzyło się dotychczas, życzymy wszystkim szczęśliwego i dobrego Nowego Roku 2026!

Grzegorz Kuprianowicz

Współprzewodniczący Komisji Wspólnej Rządu i Mniejszości Narodowych i Etnicznych, reprezentujący mniejszości

2 stycznia 2026 r.

Fot. Stefani Koprek-Golomb | Neues Wochenblatt.pl

28 grudnia 2025 r. dyrektor Podlaskiego Instytutu Naukowego dr Grzegorz Kuprianowicz wygłosił w Lublinie wykład „Kanonizacja świętych w Kościele prawosławnym w Polsce w okresie autokefalii (1924/1925–2025)”. Wydarzenie odbyło się w sali parafialnej po niedzielnej Liturgii w świątyni Parafii Prawosławnej św. Piotra (Mohyły) w Lublinie.

Wydarzenie rozpoczął proboszcz parafii ks. prot. dr Andrzej Konachowicz, który przedstawił prelegenta. Organizatorami wydarzenia byli: Parafia Prawosławna św. Piotra (Mohyły) w Lublinie, Towarzystwo Ukraińskie, Lubelski Instytut Kultury Prawosławnej. Wykład dr. G. Kuprianowicza był zwieńczeniem punktem obchodów 100-lecia autokefalii Kościoła prawosławnego w Polsce w Parafii Prawosławnej św. Piotra (Mohyły) w Lublinie.

Informacja o wydarzeniu na profilu Parafii Prawosławnej św. Piotra (Mohyły) w Lublinie na Facebooku:

https://www.facebook.com/cerkiew.lublin/posts/pfbid0v8WYDqmrJQVqfnqCtJ2sfDG158F8tjXDaw72zgS5CDc8YNjXpJQfssAxcKnwWYWJl

Wszystkim, kto w te dni świętuje Boże Narodzenie, życzymy wielkiej duchowej radości, bo przecież „Przyszedł, wcieliwszy się, Chrystus Bóg nasz”.

Niechaj dni Bożego Narodzenia będą przepełnione pokojem, miłością i dobrem.

Wierzymy, że Nowy 2026 Rok przyniesie Ukrainie pokój i zwycięstwo nad złem, a nam wszystkim spokój, zgodę i dobro. Podlaski Instytut Naukowy

8 grudnia 2025 r. przewodniczący Rady Naukowej Podlaskiego Instytutu Naukowego dr hab. Roman Wysocki, prof. UMCS wziął udział w debacie „Pakt Piłsudski-Petlura: 105 lat później. To miało być zupełnie inaczej”. W debacie z okazji 105. Rocznicy sojuszu polsko-ukraińskiego wraz z drem hab. R. Wysockim uczestniczył również dr hab. Jan Jacek Bruski, prof. UJ. Wydarzenie odbyło się w Warszawie w Hotelu Boutique Chopin. Organizatorem debaty był Związek Ukraińców w Polsce.

11 grudnia 2025 r. w Bielsku Podlaskim odbył się wykład archeologa Dariusza Krasnodębskiego z Instytutu Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk pt. „Nie od razu Bielsk zbudowano… Wczesnośredniowieczna sieć osadnicza na Wysoczyźnie Bielskiej”. Tematyka spotkania zebrała w Miejskiej Bibliotece Publicznej niezwykle liczne grono osób z różnych środowisk regionu – Ukraińców, Polaków, Białorusinów oraz z różnych miejscowości: poza Bielskiem i okolicą, także z Hajnówki, Narewki, Ryboł, Orli.

Na wstępie głos zabrali dyrektor Podlaskiego Instytutu Naukowego dr Grzegorz Kuprianowicz oraz wiceprzewodnicząca Rady Powiatu Bielskiego i jednocześnie przewodnicząca Związku Ukraińców Podlasia Maria Ryżyk.

Dr G. Kuprianowicz, już jako moderator spotkania, zaprezentował sylwetkę D. Krasnodębskiego, który od niemal 40 lat systematycznie prowadzi badania archeologiczne na Podlasiu. Jest także współautorem kilku monografii archeologicznych i autorem wielu artykułów dotyczących archeologii Podlasia.

Podczas wykładu Dariusz Krasnodębski szeroko omówił problematykę badań archeologicznych dotyczących wczesnośredniowiecznej sieci osadniczej na Wysoczyźnie Bielskiej, ale także innych zagadnień. Zwrócił uwagę na potrzebę badań archeologicznych w samym Bielsku Podlaskim jako kluczowym ośrodku osadniczym na tym obszarze, który został przebadany w bardzo ograniczonym stopniu. Po wykładzie odbyła się ożywiona dyskusja.

W drugiej części spotkania odbyła się prezentacja najnowszej publikacji będącej efektem badań archeologicznych na Podlasiu Suraż, stan. 2 – średniowieczna nekropola na pograniczu polsko-rusko-jaćwieskim (Warszawa 2024), autorstwa H. Olczak, D. Krasnodębskiego, K. Bieńkowskiej, J. J. Gładykowskiej-Rzeczyckiej, A. Bisieckiej, S. Wajdy. D. Krasnodębski szeroko omówił wykopaliska na terenie  cmentarzyska w Surażu.

Warto zaznaczyć, że wśród licznych uczestników spotkania znajdowali się również przedstawiciele samorządu terytorialnego, oprócz wspomnianej już wiceprzewodniczącej Rady Powiatu Bielskiego M. Ryżyk, obecni byli również: burmistrz Kleszczel Mirosław Markiewicz, wiceprzewodniczący Rady Miasta Bielsk Podlaski Piotr Daniło, sekretarz gminy Kleszczele Walentyna Sidoruk.

Organizatorami spotkania byli: Podlaski Instytut Naukowy, Związek Ukraińców Podlasia, Miejska Biblioteka Publiczna w Bielsku Podlaskim. Wydarzenie sfinansowano dzięki dotacji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji RP.

Link do prezentowanej książki:

https://muzeumpodlaskie.pl/wp-content/uploads/2025/01/Suraz-stan.-2-%E2%80%93-sredniowieczna-nekropola-na-pograniczu-polsko-rusko-jacwieskim.pdf

Zdjęcia: Jurij Hawryluk