Prof. R. Wysocki o hajnowskich historiach żołnierzy armii Ukraińskiej Republiki Ludowej
27 maja 2026 r. wieczorem w Miejskiej Bibliotece Publicznej im. dr. Tadeusza Rakowieckiego w Hajnówce odbędzie się wykład podlaskiego historyka dr. hab. Romana Wysockiego, prof. UMCS na temat „Hajnowskie historie żołnierzy armii Ukraińskiej Republiki Ludowej („petlurowców”) w okresie międzywojennym”. Wykład odbył się w setną rocznicę śmierci Głównego Atamana URL Symona Petlury (1879–1926), który zginął 25 maja 1926 r. w Paryżu.
Prof. Roman Wysocki jest ukraińskim badaczem pochodzącym z Klimkowicze koło Milejczyc. Jest pracownikiem naukowym Instytutu Historii Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie, a w przeszłości pracował również w Archiwum Państwowym w Białymstoku. Od samego początku istnienia Podlaskiego Instytutu Naukowego przewodniczy Radzie Naukowej Instytutu. Prof. R. Wysocki jest autorem kilku monografii naukowych i zbiorów dokumentów, a także licznych artykułów. Specjalizuje się w historii myśli politycznej, dziejach Ukraińców w II Rzeczypospolitej oraz dziejach Kościoła prawosławnego. W swoich badaniach poświęca również uwagę ojczystemu Podlasiu. Planowane jest, że w tym roku, dzięki staraniom Podlaskiego Instytutu Naukowego, ukaże się książka prof. R. Wysockiego, która zawierać będzie teksty o historii Podlasia w różnych aspektach.
Na początku hajnowskiego spotkania w imieniu Miejskiej Biblioteki Publicznej im. dr. Tadeusza Rakowieckiego w Hajnówce wszystkich obecnych powitała Alicja Karczewska. Do zebranych zwrócił się dyrektor Podlaskiego Instytutu Naukowego dr G. Kuprianowicz, podkreślając, że okazją do spotkania jest 100. rocznica śmierci Naczelnego Atamana Symona Petlury i przypomniał, że wydarzenia rozpoczęły się od nabożeństwa żałobnego na starym cmentarzu prawosławnym w Dubinach przy pomniku „Bojownikom o Wolność Ukrainy”, gdzie pochowani są byli żołnierze armii Ukraińskiej Republiki Ludowej, którzy mieszkali w Hajnówce w okresie międzywojennym i którym poświęcony będzie wykład. Dyrektor PIN przedstawił również postać prof. R. Wysockiego. Do zebranych zwróciła się również wójt gminy Hajnówka Lucyna Smoktunowicz, która poświęca wiele uwagi ochronie zabytków przeszłości, a także zorganizowała porządkowanie wspomnianego starego cmentarza w Dubinach.
W swoim referacie prof. R. Wysocki przedstawiła w różnych aspektach genezę i historię osadnictwa żołnierzy armii URL w Hajnówce w latach dwudziestych XX wieku. Szczegółowo opisał specyfikę funkcjonowania tej hajnowskiej kolonii ukraińskich emigrantów wojskowych i politycznych, podkreślając jej aktywność, przywiązanie do ojczystego języka i tradycji, a także zaangażowanie w życie Kościoła prawosławnego. W formie prezentacji prelegent przedstawił różnorodne źródła historyczne z wielu archiwów. Podkreślił, że zajmuje się badaniem historii żołnierzy armii URL od ponad 30 lat. Po referacie odbyła się interesująca dyskusja z udziałem licznych uczestników.
Wykład prof. R. Wysockiego na temat mało znanej karty w historii Hajnówki zgromadził liczne grono uczestników. Byli wśród nich zarówno mieszkańcy Hajnówki, jak i osoby przybyłe z różnych miejscowości regionu. Oprócz wspomnianych już wójt gminy Hajnówka i dyrektora PNI, obecni byli również m. in.: zastępca przewodniczącej Związku Ukraińców Podlasia dr Andrzej Artemiuk, redaktor naczelny Ukraińskiego Pisma Podlasia „Nad Buhom i Narwoju” i wicedyrektor Podlaskiego Instytutu Naukowego Jurij Hawryluk, była dyrektor hajnowskiej biblioteki Ałła Gryc, były starosta hajnowski Włodzimierz Pietroczuk, przewodnicząca hajnowskiego koła terenowego Bractwa Prawosławnego św. Cyryla i Metodego Lucyna Ruszuk, kierownik hajnowskiego oddziału ZUP Roman Sidoruk, podlascy pisarze: Leokadia Sajewicz, Eugenia Hawryluk, Jerzy Plewa, Sławomir Kulik, Krystyna Kościewicz.
Organizatorami spotkania byli: Podlaski Instytut Naukowy, Związek Ukraińców Podlasia oraz Miejska Biblioteka Publiczna im. dr. Tadeusza Rakowieckiego w Hajnówce. Jego przeprowadzenie zostało sfinansowane z dotacji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji RP.
