aktualnosci

9 sierpnia 1917 roku urodził się ks. Antoni Dziewiatowski (1917-1995), jeden z najbardziej zasłużonych duchownych prawosławnych na Podlasiu w drugiej połowie XX wieku, przez niemal pół wieku proboszcz parafii prawosławnej w Hajnówce, budowniczy monumentalnego soboru Świętej Trójcy w Hajnówce.

Przyszły kapłan urodził się 9 sierpnia 1917 roku na Białorusi, we wsi Borówki (biał. Бароўкі) w powiecie postawskim ówczesnej guberni wileńskiej (obecnie wieś stanowi część osady Woropajewo w obwodziem witebskim Republiki Białoruś).

Uczył się w prawosławnym Seminarium Duchownym w Wilnie. Ukończył je w 1938 roku. W tym samym roku wstąpił w związek małżeński z Walentyną Sobolewską (1917-2000), która towarzyszyła mu przez całe życie. Niedługo później, także w 1938 roku, otrzymał święcenia kapłańskie. Rozpoczął tez studia w Studium Teologii Prawosławnej Uniwersytetu Warszawskiego. Jako kapłan służył początkowo w parafiach w Stołpcach, Snowiu, Czerwieniu oraz w Połocku na Białorusi.

W 1943 roku został skierowany do pracy duszpasterskiej na Podlasie, wchodzące wówczas w skład okręgu białostockiego pod okupacją niemiecką. 13 grudnia 1943 r. został proboszczem nowopowstałej parafii prawosławnej Przemienienia Pańskiego w Ploskach.

Nowy okres w życiu o. Antoniego rozpoczął się 9 listopada 1951 r., gdy został proboszczem parafii prawosławnej św. Mikołaja w Hajnówce, podlaskim miasteczku, które właśnie otrzymało prawa miejskie i wchodziło w okres dynamicznego rozwoju. Funkcję proboszcza hajnowskiej parafii pełnił przez ponad 40 lat, objął także funkcję dziekana hajnowskiego.

Ojciec Antoni Dziewiatowski przyczynił się do wielkiego rozwoju życia parafialnego w Hajnówce i okolicznych wsiach należących do parafii. Jego wysiłkiem wzniesiona została cerkiew cmentarna pw. Wszystkich Świętych w Hajnówce, cerkiew Wniebowstąpienia Pańskiego w Orzeszkowie oraz kaplica Kazańskiej ikony Matki Bożej na Górnym (obecnie dzielnica Hajnówki). Ojciec A. Dziewiatowski rozwijał również działalność charytatywną, opiekując się wraz z żoną Walentyną osobami chorymi oraz potrzebującymi pomocy. Był także współtwórcą Hajnowskich Dni Muzyki Cerkiewnej, pierwszego i największego festiwalu muzyki cerkiewnej organizowanego przez Kościół prawosławny w Polsce. Duchowny cieszył się wielkim autorytetem i szacunkiem wiernych. Wielkim dziełem ks. A. Dziewiatowskiego był hajnowski sobór Świętej Trójcy, wzniesiony według projektu prof. Aleksandra Grygorowicza w latach 1973-1992, jedna z najbardziej oryginalnych budowli sakralnych powstałych w drugiej połowie XX wieku nie tylko na Podlasiu, jedna z największych świątyń prawosławnych w Polsce.

Ks. mitrat Antoni Dziewiatowski zmarł 28 września 1995 r. Pochowany został w cerkwi pw. św. Antoniego Peeczerskiego w krypcie soboru Świętej Trójcy w Hajnówce. Imię ks. A. Dziewiatowskiego nosi w Hajnówce ulica przebiegająca obok wzniesionego przez niego soboru. W Białymstoku działa Fundacja im. księdza Antoniego Dziewiatowskiego.

Ukazał się czwarty w 2021 roku numer Ukraińskiego Pisma Podlasia „Nad Buhom i Narwoju”.

Jak zawsze w dwumiesięczniku można przeczytać o ostatnich wydarzeniach w życiu społeczności ukraińskiej na Podlasiu, a także artykuły poświęcone tematom o charakterze kulturalnym, społecznym, historycznym, literackim i folklorystycznym. Wśród nich widoczne miejsce zajmują teksty osób związanych z Podlaskim Instytutem Naukowym.

Główny temat nr 4/2021 „Nad Buhom i Narwoju” to historia Świętej Góry Grabarki, cerkwi w tym świętym miejscu oraz najbliższej okolicy – wsi w parafii siemiatyckiej. Poświęcono temu cykl pięciu artykułów Jerzego Gawryluka, redaktora naczelnego „Nad Buhom i Narwoju” oraz zastępcy dyrektora Podlaskiego Instytutu Naukowego.

W czwartym numerze czasopisma dr Grzegorz Kuprianowicz, dyrektor Podlaskiego Instytutu Naukowego, dzieli się swoimi wspomnieniami o arcybiskupie Adamie z okazji piątej rocznicy śmierci,

Ludmiła Łabowicz, sekretarz Podlaskiego Instytutu Naukowego, w cyklu „O naszej mowie prostej – nieprostej” analizuje podlaską leksykę związaną z tematem jedzenia. Oprócz tego autorka proponuje czytelnikom zapisy folklorystyczne poświęcone świętu Przemienienia Pańskiego.

W kronice wydarzeń „З організованого життя над Бугом і Нарвою” można przeczytać o działaniach podlaskich organizacji, w tym Podlaskiego Instytutu Naukowego.

Na łamach czwartego numeru znajduje się również artykuł Magdaleny Jakimiuk z Podlaskiego Instytutu Naukowego o tegorocznej Eurowizji i sukcesie na niej grupy ukraińskiej Go-A.

„Nad Buhom i Narwoju” można kupić w sieci KOLPORTER w powiecie bielskim, hajnowskim i siemiatyckim oraz w Białymstoku. Oprócz tego pismo jest dostępne w Centrum Kultury Prawosławnej w Białymstoku. Istnieje możliwość prenumeraty.

Więcej o czasopiśmie i zawartości czwartego numeru – na https://nadbuhom.pl

25 lipca 2021 w programie „Dumka Ukraińska” Radia Białystok wystąpił dr Grzegorz Kuprianowicz, współprzewodniczący Komisji Wspólnej Rządu i Mniejszości Narodowych i Etnicznych oraz dyrektor Podlaskiego Instytutu Naukowego, który mówił o potrzebie uwzględnienia potrzeb mniejszości w Krajowym Planie Obudowy.

Link do programu: https://www.radio.bialystok.pl/dumka/index/id/202518

W ostatnią sobotę lipca Kościół prawosławny czci pamięć św. Męczenników Podlaskich/ Są to prawosławni mieszkańcy Północnego Podlasia, którzy oddali życie na przełomie stycznia i lutego 1946 r., gdy stali się ofiarami polskiego oddziału zbrojnego Pogotowia Akcji Specjalnej – Narodowego Zjednoczenia Wojskowego, dowodzonego przez kpt. Romualda Rajsa ps. „Bury”.

Święci Męczennicy Podlascy zachowywali to, co przez stulecia przekazali im ich przodkowie: trwali w prawosławnej wierze, żyli w rodzimej ruskiej tradycji i kulturze, mówili językiem będącym podlaską gwarą języka ukraińskiego. W pierwszej połowie XX wieku wśród miejscowej ludności rozpoczęły się procesy kształtowania nowoczesnych tożsamości narodowych. Część z nich zaczęła używać urzędowo wprowadzonego etnonimu „Białorusin”, „Białorus”, inni poszukiwali swej tożsamości. Wierność prawosławnej wierze i rodzimej tradycji stała się przyczyną ich męczeństwa.

Do grona świętych Męczenników Podlaskich zaliczane są cztery grupy męczenników:

– 16 męczenników wsi Zaleszany, którzy zginęli 29 stycznia 1946 r.;

– dwóch męczenników wsi Wólka Wygonowska, , którzy zginęli tego ż dnia, 29 stycznia 1946 r.;

– 30 prawosławnych furmanów, którzy zginęli 31 stycznia 1946 r. koło Puchał Starych;

–  7 męczenników wsi Szpaki i 24 męczenników wsi Zanie, którzy zginęli 2 lutego 1946 r.

Męczennicy Zaleszan, Zań, Szpaków, Wólki Wygonowskiej, Puchal Starych zginęli z rąk ludzi, którzy niewłaściwie rozumieli miłość Ojczyzny i gotowi byli zabijać ludzi dlatego, że byli innego wyznania, żyli w innej tradycji, mówili innym językiem, mieli inną tożsamość.

Kanonizacja Męczenników Podlaskich przez Autokefaliczny Kościół Prawosławnego w Polsce odbyła się w latach 2019-2020. 29 października 2019 r. Sobór Biskupów Kościoła prawosławnego w Polsce podjął decyzję o wpisaniu do grona Męczenników Chełmskich i Podlaskich (został on ustanowiony w 2003 r., gdy kanonizowano pierwszych spośród Męczenników Chełmskich i Podlaskich) imion tzw. furmanów (wozaków), którzy zginęli 31 stycznia 1946 r. w Puchałach Starych. Kilka miesięcy później, 17 marca 2020 r., zapadła kolejna decyzja Soboru Biskupów o wpisani do spisu Świętych Męczenników Podlaskich osoby, które poniosły śmierć 2 lutego 1946 r. w Zaniach i Szpakach. Uroczystość kanonizacji św. Męczenników Podlaskich odbyła się 25 lipca 2020 roku w Zaleszanach. Ogłoszenie aktu kanonizacji 25 lipca 2020 r. oznacza dołączenie do tego grona kolejnej grupy świętych – męczenników wsi Zaleszany i męczenników wsi Wólka Wygonowska.

Kanonizacja św. Męczenników Podlaskich to jedno z najbardziej znaczących wydarzeń w już niemal stuletnich dziejach autokefalii Kościoła prawosławnego w Polsce. Była to czwarta uroczystość kanonizacji w dziejach Kościoła: po kanonizacji św. męcz. Maksyma Gorlickiego (1994), św. Męczenników Chełmskich i Podlaskich (2003) i św. męcz. Mikołaja (Borowika) (2008).

Dzień pamięci św. Męczenników Podlaskich ustanowiono w ostatnią sobotę lipca, gdy obchodzone jest święto Zaleszańskiej Ikony Bogarodzicy. Pamięć męczenników wsi Szpaki i Zanie obchodzona jest w Brańsku także 2 lutego oraz w niedzielę po święcie św. Męczenników Podlaskich. Pamięć furmanów, tzn. św. męczenników, którzy zginęli w Puchałach Starych tradycyjnie obchodzona jest w cerkwi Opieki Matki Bożej w Bielsku Podlaskim. Pamięć św. Męczenników Podlaskich obchodzona jest także w pierwszą niedzielę czerwca, gdy wypada dzień pamięci Soboru św. Męczenników Chełmskich i Podlaskich. Tego dnia szczególne uroczystości odbywają się w jedynej cerkwi ku czci św. Męczenników Chełmskich i Podlaskich, która znajduje się we wsi Zbucz, z okolicznych wsi pochodziło wielu spośród furmanów, którzy zginęli w Puchałach Starych.

Grzegorz Kuprianowicz

26 lipca w programie „Dumka Ukraińska” w Radiu Białystok dr Grzegorz Kuprianowicz, dyrektor Podlaskiego Instytutu Naukowego, wspominał świętej pamięci arcybiskupa przemyskiego i nowosądeckiego Adama. Mija pięć lat od jego śmierci.

W programie ukraińskim dr Grzegorz Kuprianowicz mówił o zasługach Arcybiskupa Adama dla Cerkwi prawosławnej oraz znaczeniu, jakie przypisywał zachowaniu ojczystej ukraińskiej kultury i języka.

Programu można słuchać na stronie internetowej Radia Białystok:

https://www.radio.bialystok.pl/dumka/index/id/202600

W lipcu tego roku Archiwum Podlaskie, które działa w ramach Podlaskiego Instytutu Naukowego, wzbogaciło się o cenne nabytki. Do zasobów Archiwum Podlaskiego przekazano niedawno kilka dokumentów z XVII-XVIII wieku. Dotyczą one spraw majątkowych w mieście Kleszczele. Dokumenty sporządzone zostały po łacinie, czyli w ówczesnym oficjalnym języku kancelaryjnym Królestwa Polskiego, do którego Podlasie wchodziło od 1569 roku.

Dokumenty są w dość złym stanie, niektóre zachowały się tylko częściowo. Wymagają konserwacji.

Archiwum Podlaskie działa w strukturze Podlaskiego Instytutu Naukowego od 2020 roku. Jego funkcjonowanie jest finansowane dzięki dotacji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji.

28 lipca (15 lipca wg starego stylu) Cerkiew czci pamięć równego Apostołom św. Włodzimierza, wielkiego księcia kijowskiego i władcy Rusi Kijowskiej. Wybitny władca, książę Nowogrodu Wielkiego od 969 roku, książę kijowski (979—1015); święty Kościoła prawosławnego (kanonizowany w XII wieku).

W 988 roku Włodzimierz I Wielki wraz z bojarami i drużyną przyjął z Bizancjum chrzest w obrządku greckim, pod imieniem Bazylego (Wasilij). Ożenił się wtedy z siostrą cesarza Anną.

Zjednoczyciel państwa ruskiego. Po przyjęciu chrztu energicznie przystąpił do chrystianizacji Rusi. Rozkazał niszczenie pogańskich posągów, wznosił cerkwie, budował szkoły i biblioteki.  Także swoje dzieci wychowywał w wierze chrześcijańskiej. Jego synowie Borys i Gleb zostali uznani za świętych.

Postać Włodzimierza I jest także ważna w kontekście Podlasia. Jak bowiem pisze badacz dziejów regionu, historyk Jurij Hawryluk:

„Wielki książę kijowski Włodzimierz wpisał się także w dzieje Podlasia, włączając je w obręb państwa ruskiego i broniąc przed napaściami zamieszkującego na północy bałtyjskiego plemienia Jaćwingów, o czym powiadamia Latopis ruski pod 983 rokiem. Nic zatem dziwnego, iż jubileusz 900-lecia Chrztu Rusi Kijowskiej, który obchodzono w Kijowie w lipcu 1888 r. nie mógł obejść się bez przedstawicieli naszego regionu. Kulminacją uroczystości był oczywiście dzień pamięci św. równego Apostołom wielkiego księcia Włodzimierza. Tym właśnie dniem datowany jest uroczysty list od obywateli Bielska do ówczesnego metropolity kijowskiego Platona, przekazany adresatowi przez specjalną delegację, w której skład wchodził proboszcz sobornej cerkwi Św. Trójcy o. Grzegorz Pieńkiewicz”. (Nad Buhom i Narwoju, 4/2004).

W rok wielkiego jubileuszu – Tysiąclecia Chrztu Rusi Kijowskiej, który obchodzono latem 1988 roku – na Podlasiu pojawiły się liczne tablice z brązu na ścianach cerkwi oraz drewniane krzyże upamiętniające to wydarzenie. Jeden z takich krzyży postawiła przy cerkwi w Koźlikach nad Narwią (parafia Kleniki) młodzież ukraińska z Bielska Podlaskiego. Inny krzyż stanął we wsi Kuzawa, gdzie w 1987 roku powstało koło Ukraińskiego Towarzystwa Społeczno-Kulturalnego.

Kilka lat temu w skansenie Ukraińców Podlasia „Zagroda” w Koźlikach stanęła kapliczka słupowa poświęcona postaci świętego. Rokrocznie przy okazji dnia świętego Włodzimierza Towarzystwo Przyjaciół Skansenu w Koźlikach organizuje uroczystości upamiętniające świętego. Tegoroczne odbędą się 31 lipca w dniu „Letnich spotkań z folklorem ukraińskim”.

na foto:

krzyż upamiętniający Tysiąclecie Chrztu Rusi Kijowskiej w Kuzawie

kapliczka słupowa w Zagrodzie w Koźlikach

22 lipca, 26 lat temu, zmarł Bazyli Albiczuk (1909-1995), ukraiński artysta i poeta, nazywany podlaskim Nikiforem.

Urodził się w Dąbrowicy Małej na Południowym Podlasiu. Rysowania nauczył się sam, pracując w kołchozie na Ukrainie, gdzie rzucił go jego los podczas II wojny światowej. Przez prawie rok studiował w Kijowskiej Szkole Rzemiosła Artystycznego. Po powrocie do rodzinnej wsi okazało się, że prawie cała jego rodzina została wysiedlona do ZSRR. W Dąbrowicy Małej spędził samotnie prawie całe swoje życie.

Miłością Bazylego Albiczuka były przede wszystkim kwiaty. Przy swoim domu stworzył „cudowny ogród”, w którym rosły różne kwiaty, które malował. W pobliżu swojej chaty zasadził ponad 200 odmian.

Zdobył popularność dzięki swoim pejzażom i rysunkom kwiatów. Swoje wrażenia i przeżycia wyrażał także w formie poetyckiej. W rękopisach zachowały się wiersze głównie po ukraińsku.

O wybitnym mieszkańcu wsi przypomina ekspozycja w izbie wiejskiej w Dąbrowicy Małej, w której znalazły się zarówno przedmioty gospodarstwa domowego artysty, jak i jego prace – dość oryginalne obrazy, przedstawiające bajkowy świat ogrodów.

Obrazy artysty wystawiane były na wystawach w Polsce i za granicą. Dziś znajdują się w wielu muzeach, największą kolekcję można oglądać w Muzeum Południowego Podlasia w Białej Podlaskiej.

Przez wiele lat Związek Ukraińców Podlasia organizował w Dąbrowicy Małej imprezę poświęconą pamięci artysty – „Wasylówkę”.

Ważnym wydarzeniem w historii ruchu ukraińskiego i ukraińskiego życia kulturalnego na Podlasiu jest festiwal „Na Iwana, na Kupała” na Bachmatach koło wsi Dubicze Cerkiewne w powiecie hajnowskim. Jutro, w sobotę 17 lipca, odbędzie się 25. jubileuszowa edycja tego ważnego wydarzenia, organizowanego przez Związek Ukraińców Podlasia – największą ukraińską organizację w regionie.

Festiwal rozpoczął się jako mała kameralna impreza nad Narwią, ale w ciągu ćwierci stulecia stał się największym i najpopularniejszym wydarzeniem wśród miłośników kultury ukraińskiej na Podlasiu, przyciągającym rokrocznie kilka tysięcy widzów do malowniczego miejsca na Bachmatach. W ubiegłym roku, ze względu na trudny czas pandemii, impreza odbyła się w Zagrodzie w Koźlikach nad Narwią, ale w tym roku wydarzenie powraca nad zalew w uroczysku Bachmaty.

25. festiwal, choć ponownie odbywa się w formacie pandemicznym, zachowuje jednak wszystkie charakterystyczne dla tego wydarzenia elementy. Są to „Jarmark Kupalski” z udziałem artystów z Polski i Ukrainy, koncert zespołów ukraińskich z Polski i Ukrainy, obrzęd puszczania wianków oraz folk-rockowa zabawa.

178 lat temu zmarł Ignacy Daniłowicz (1788-1843), prawoznawca, historyk prawa, archeograf, członek wielu towarzystw naukowych.

Urodził się w 1788 roku w Hryniewiczach Dużych, podlaskiej wsi niedaleko Bielska Podlaskiego, w rodzinie biednego księdza unickiego, Mikołaja i Domiceli z Michniewiczów.

Od roku 1797 kształcił się w łomżyńskiej szkole pijarów, a od roku 1807 w gimnazjum pruskim w Białymstoku. Trzy lata później (1810) rozpoczął studia na wydziale moralno-politycznym Cesarskiego Uniwersytetu Wileńskiego, ukończył je z tytułem magistra praw. Wykładał w Wilnie prawo krajowe.

W 1824 roku wydalony z Wilna w ramach represji. Przeniósł się na Ukrainę, do Charkowa, gdzie od jesieni 1825 wykładał prawo rosyjskie i prowincjonalne na Uniwersytecie Charkowskim (1825-1830).

Profesor uniwersytetów kijowskiego i charkowskiego, przyjaciel i mentor Piotra Hułaka-Artemowskiego, ukraińskiego poety i uczonego, z którym zaprzyjaźnił się w Charkowie.

Główne zainteresowania naukowe Daniłowicza dotyczyły historii i stanu prawa ówczesnych zachodnich guberni Rosji, w szczególności litewsko-ruskiego prawa.

Zmarł w Morawach w czasie leczenia 12 lipca 1843 roku.

Na zdjęciu: Cerkiew cmentarna św. Proroka Eliasza w Hryniewiczach Dużych, miejscowości, z której pochodził Ignacy Daniłowicz