PROGRAM SZCZEGÓŁOWY

IX Podlaska Ukraińska Konferencja Naukowa
„Etnos ukraiński Podlasia wobec wyzwań XXI wieku”
(w 20. rocznicę uchwalenia ustawy o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym)

Bielsk Podlaski, 14-15 listopada 2025 r.

Miejsce obrad konferencji: Miejska Biblioteka Publiczna w Bielsku Podlaskim, ul. Kazimierzowska 14

14.11.2025 (piątek)

9.00-9.30   

Uroczyste otwarcie konferencji

Przewodniczenie: Grzegorz Kuprianowicz

Wystąpienia oficjalnych gości

9.30-11.30  

Debata „Mniejszości narodowe i etniczne w Polsce w 20-lecie ustawy o mniejszościach – co dalej?”

Mariola Abkowicz (przedstawicielka mniejszości karaimskiej w Komisji Wspólnej Rządu i Mniejszości Narodowych i Etnicznych, Pełnomocniczka Wojewody Dolnośląskiej ds. Mniejszości Narodowych i Etnicznych)

Ryszard Galla (Doradca Marszałka Sejmu RP ds. Mniejszości Narodowych i Etnicznych, b. poseł na Sejm RP)

Artur Konopacki (przedstawiciel mniejszości tatarskiej w Komisji Wspólnej Rządu i Mniejszości Narodowych i Etnicznych, Pełnomocnik Wojewody Podlaskiego ds. Mniejszości Narodowych i Etnicznych)

Andrzej Szeptycki (Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Nauki i Szkolnictwa Wyższego, przedstawiciel MNiSzW w Komisji Wspólnej Rządu i Mniejszości Narodowych i Etnicznych)

Grzegorz Kuprianowicz (współprzewodniczący Komisji Wspólnej Rządu i Mniejszości Narodowych i Etnicznych, przedstawiciel mniejszości ukraińskiej w KWRiMNiE, dyrektor Podlaskiego Instytutu Naukowego) – moderator

11.30-11.45 Przerwa kawowa

11.45-12.00

Otwarcie wystawy „Wydawnictwa ukraińskiego środowiska Podlasia pierwszej ćwierci XXI wieku”

12.00-14.00

Sesja I „Życie ukraińskie na Podlasiu w pierwszej ćwierci XXI wieku”

(komunikaty)

Maria Ryżyk (Knorydy), Związek Ukraińców Podlasia

Mirosław Stepaniuk (Puchły), Stowarzyszenie Dziedzictwo Podlasia

Grzegorz Kuprianowicz (Lublin – Bielsk Podlaski), Podlaski Instytut Naukowy

Jerzy Misiejuk (Białystok), Towarzystwo Przyjaciół Skansenu w Koźlikach

Łukasz Czyżewski (Warszawa), Rajd „Pudlasze” – poszukiwanie nowej formy zachowania ukraińskich tradycji Podlasia

Elżbieta Tomczuk (Knorydy), Ukraiński Zespół Pieśni i Tańca „Ranok” w Bielsku Podlaskim

Irena Wiszenko (Bielsk Podlaski – Czeremcha), Ukraiński Zespół Pieśni i Tańca „Hiłoczka” w Czeremsze

Aleksandra Iwaniuk (Białystok), Zespół Śpiewaczy „Dobryna” z Białegostoku

Agnieszka Parfieniuk (Czeremcha), Podlaskie audycje ukraińskie „Ukraińskie Słowo”

Piotr Ostaszewski (Bielsk Podlaski), Zespół „Hoyraky”

Jerzy Wasiluk (Kuraszewo), Jerzy Plewa (Kuraszewo), Seria wydawnicza popularnych ilustrowanych książek o wsiach gminy Czyże

Jurij Hawryluk (Bielsk Podlaski), Ukraińskie Pismo Podlasia „Nad Buhom i Narwoju”

14.00-14.10

Otwarcie wystawy „Ukraiński Zespół Pieśni i Tańca Ranok (1995-2025)”

14.10-15.00 Lunch

15.00-15.20

Prezentacja „Słownika gwar ukraińskich Podlasia” profesora Hryhorija Arkuszyna z okazji 30-lecia jego badań naukowych na Podlasiu

Prezentacja: Hryhorij Arkuszyn

15.20-17.20

Sesja II „Język ukraiński Podlasia – stan i próby redefinicji klasyfikacji językowej”

Jurij Hromyk (Łuck), „Język podlaski” czy dialekt północnoukraiński? Refleksje nad językiem twórczości pisarzy podlaskich

Dorota Rembiszewska (Warszawa), Gwara czy język? Kontrowersje wokół „języka podlaskiego”

Feliks Czyżewski (Lublin), Znaczenie „Słownika gwar ukraińskich Podlasia” Hryhorija Arkuszyna dla badań nad leksyką gwar pogranicza polsko-wschodniosłowiańskiego

Ludmiła Łabowicz (Białystok),Język dziecięcy w ukraińskich gwarach Podlasia

Andrzej Jekaterynczuk (Lublin – Knorydy), Refleksyjność nauki i wpływ kategoryzacji naukowej na badaną rzeczywistość społeczną w badaniach nad etnicznością i mniejszościami narodowymi. Przykład sporu o „język podlaski” i tożsamość prawosławnych mieszkańców Podlasia

Dyskusja

17.20-17.30 Przerwa kawowa

17.30-17.45

Prezentacja książki Jurija Hawryluka Kraina horodyszcz i cyrylicy. Szkice z dziejów Podlaszan (Bielsk Podlaski 2025)

Prezentacja: Jurij Hawryluk

17.45-19.45

Sesja III „Z badań środowiska naukowego Podlasia”

Janusz Danieluk (Białystok), Przesiedlenie ludności prawosławnej z powiatu bielskiego na terytorium ZSRR w latach 1944-1946 w świetle źródeł archiwalnych

Rafał Dydycz (Sarnaki), Ustawa zawierająca niektóre postanowienia o organizacji szkolnictwa 31 lipca 1924 roku – i jej konsekwencje dla ukraińskiego szkolnictwa na południowym Podlasiu

Alina Dębowska-Jankiewicz (Bielsk Podlaski), Bielski ręcznik obrzędowy

Piotr Kondratiuk (Bielsk Podlaski), Matematyka wyższa w codziennym życiu humanisty

o. protodiakon Łukasz Leonkiewicz (Warszawa), Dialogiczność jako zasada kultury europejskiej

Marek Martynowicz (Dasze), Nieznany kult św. Pantelejmona w okolicach Milejczyc (komunikat)

Dyskusja

19.45-20.00

Prezentacja laureatek Podlaskiej Nagrody Naukowo-Literackiej za 2025 rok: Ireny Wiszenko i Elżbiety Nielipińskiej

Prezentacja: członkowie Kapituły PNNL Andrzej Artemiuk, Grzegorz Kuprianowicz, Mikołaj Roszczenko, Maria Ryżyk

20.00 Kolacja

15.11.2025 (sobota)

9.00-10.20 

Sesja IV „Mniejszości narodowe w Polsce na tle europejskim”

Grzegorz Janusz (Lublin), Polityka instytucjonalna państw Unii Europejskiej wobec mniejszości narodowych

Krzysztof Skotnicki (Łódź), Konstytucyjny status mniejszości narodowych i grup etnicznych w Republice Słowackiej

Ewa Golachowska (Warszawa), Szkolnictwo polskie na Łotwie

Marek Syrnyk (Wałcz), Nauczanie języka ukraińskiego jako języka mniejszości narodowej w Polsce – stan, problemy i perspektywy

Dyskusja

10.20-10.30 Przerwa kawowa

10.30-11.50

Sesja V „Historia i kultura Podlasia oraz sąsiednich regionów”

Dariusz Krasnodębski (Warszawa), Badania archeologiczne w międzyrzeczu środkowego Bugu i górnej Narwi w pierwszej ćwierci XXI wieku

Wiktor Dawydiuk (Łuck), Ukraiński obrzęd Kupały w wędrówkach tysiącleci na podstawie książki „Kupało na Wołyniu: kontekst obrzędowy i pieśniowy”

Wiktor Misijuk (Brześć), Narodowy art-projekt. Seria brzeskich pocztówek z lat 1914–1915

Pawłyna Skurko (Mińsk-Wilno), Audioprzewodnik po ukraińskich miejscach Brześcia – od pomysłu do realizacji (komunikat)

Anna Zielińska (Warszawa),  Biografie językowe Ukraińców

11.50-12.00 Przerwa kawowa

12.00 -13.40

Sesja VІ „Z dziejów Kościoła prawosławnego”

Witalis Michalczuk (Warszawa – Brześć), Cudotwórcze ikony Hodegetrii i św. Onufrego Wielkiego z monasteru jabłeczyńskiego

Serhij Szumyło (Kijów – Bielsk Podlaski), Pochodzący z Podlasia Izajasz (Kopiński): od pustelnika do biskupa przemyskiego i metropolity kijowskiego oraz inspiratora powstań kozackich w Rzeczypospolitej (druga połowa XVI wieku – 1640)

Roman Wysocki (Lublin), Wpływ kształtowania się północno-zachodnich granic państwa ukraińskiego na strukturę terytorialną i administracyjną Kościoła prawosławnego na Podlasiu

Jurij Danyłeć (Użhorod), Sytuacja ludności prawosławnej w Polsce (na łamach gazety „Prawosławnaja Karpatskaja Rus’” z pierwszego roku wydawania – 1928 roku)

Dyskusja

13.40-14.10 Lunch

14.10-14.50

Benefis „30 lat ukraińskich programów telewizyjnych na Podlasiu (1995-2025)”

Jerzy Misiejuk (Białystok), „Przegląd Ukraiński” jako medium tożsamości i integracji: analiza programu telewizyjnego ukraińskiej mniejszości narodowej na Podlasiu

Wasyl Woron (Łuck), Media wołyńskie a odrodzenie ukraińskie na Podlasiu

14.50-16.20

Sesja VII „Ukraińskojęzyczna literatura Podlasia”

Lubow Frolak (Lublin), „Cały jego świat wyszedł na płótna”: Tymoteusz Muśko w językowo-kulturowej przestrzeni Podlasia

Hałyna Hrymaszewycz (Żytomierz), Reprezentacja światopoglądu mieszkańców Podlasia w dyskursie artystycznym (na podstawie materiałów z antologii ukraińskojęzycznego piśmiennictwa Podlasia „Krajina swojoho słowa”) (komunikat)

Lilija Ławrynowycz (Łuck), Liryka Ukraińców Podlasia: poetyka czasu i przestrzeni

Hałyna Martyniuk (Krymne), Poleskie pogranicze Ostapa Łapskiego: granica, pamięć, tożsamość

Wiktor Jaruczyk (Łuck), Organizacja życia literackiego Ukraińców w Polsce po drugiej wojnie światowej (komunikat)

Dyskusja

16.20-16.30

Uroczyste zakończenie konferencji

Przewodniczenie: Grzegorz Kuprianowicz

Wystąpienia oficjalnych gości

16.30-17.00

Koncert Zespołu Śpiewaczego „Dobryna”

17.00 Uroczysta kolacja

Podczas konferencji będą prezentowane wystawy „Wydawnictwa ukraińskiego środowiska Podlasia pierwszej ćwierci XXI wieku” oraz „Ukraiński Zespół Pieśni i Tańca Ranok (1995-2025)”.

Organizator konferencji: Podlaski Instytut Naukowy.

Współorganizatorzy: Instytutu Slawistyki Polskiej Akademii Nauk, Komisja Polsko-Ukraińskich Związków Kulturowych Polskiej Akademii Nauk Oddział w Lublinie, Związek Ukraińców Podlasia, Miejska Biblioteka Publiczna w Bielsku Podlaskim.

Komitet Organizacyjny: dr Grzegorz Kuprianowicz – przewodniczący, dr Andrzej Artemiuk – sekretarz, Maria Artemiuk, Łukasz Badowiec, dr Andrzej Jekaterynczuk, Olga Kuprianowicz, Elżbieta Tomczuk, prof. Roman Wysocki.

Patronat honorowy: Burmistrz Miasta Bielsk Podlaski, Burmistrz Miasta Hajnówka, Burmistrz Miasta Siemiatycze, Burmistrz Kleszczel, Wójt Gminy Bielsk Podlaski, Wójt Gminy Czyże.

Patronat medialny: Ukraińskie Pismo Podlasia „Nad Buhom i Narwoju”, Telewizja Polska Białystok, Polskie Radio Białystok, portal internetowy bielsk.eu, Tygodnik mieszkańców Podlasia „Nowy Kurier”.

Konferencja odbywa się dzięki dotacji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji Rzeczypospolitej Polskiej, jest współfinansowana ze środków Województwa Podlaskiego, odbywa się dzięki wsparciu osób prywatnych oraz przy wsparciu Miasta Bielsk Podlaski, Burmistrza Miasta Hajnówka, Burmistrza Miasta Siemiatycze, Wójta Gminy Bielsk Podlaski.

Sponsorzy: Polska Sieć Sklepów „Arhelan”, Fundacja Arhelan – Społecznie Odpowiedzialni, Agencja Wydawnicza „Ekopress”, J.W. Zakład Transportowy.