Kategoria: aktualnosci

9 września 2025 r. do Archiwum Podlaskiego przekazano interesujące materiały dotyczące historii samorządu Bielska Podlaskiego w latach 90. XX wieku. Materiały archiwalne przekazał długoletni przedstawiciel środowiska ukraińskiego miasta w Radzie Miejskiej w Bielsku Podlaskim Piotr Kondratiuk. Był on radnym Rady Miejskiej w Bielsku Podlaskim przez kilka kadencji, a w latach 2005-2009 przewodniczącym Rady Miejskiej w Bielsku Podlaskim.

Wśród przekazanych materiałów znajdują się zaświadczenia o wyborze na radnego Rady Miejskiej w Bielsku Podlaskim. Cennym uzupełnieniem zbiorów archiwum będzie oryginał umowy między różnymi siłami politycznymi Bielska Podlaskiego o utworzeniu koalicji wyborczej i wspólnego Komitetu Wyborczego w 1998 r. Przekazane materiały zostaną umieszczone w nowostworzonym zespole archiwalnym Spuścizna Piotra Kondratiuka.

Archiwum Podlaskie działa w strukturze Podlaskiego Instytutu Naukowego od 2020 roku. Jego istnienie finansowane jest z dotacji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji.

Przewodniczący Rady Naukowej Podlaskiego Instytutu Naukowego dr hab. Roman Wysocki, prof. UMCS wystąpił w filmie „Świętość w cieniu zbrodni”, poświęconym postaci prawosławnych duchownych, którzy padli ofiarą zbrodni katyńskiej w 1940 r. Zostali oni kanonizowani przez Kościół prawosławny w Polsce wiosną 2025 r., a uroczystości kanonizacyjne odbyły się 16 września br. w Warszawie.

Film został przygotowany przez Telewizję Polską S.A. Reżyser i scenariusz Piotr Kot, redakcja i konsultacja merytoryczna: ks. protodiakon dr Łukasz Leonkiewicz. Premiera filmu odbyła się 18 września 2025 r. w TVP 1.

Film jest dostępny w serwisie internetowym Telewizji Polskiej: 

https://vod.tvp.pl/filmy-dokumentalne,163/swietosc-w-cieniu-zbrodni,2378922

W niedzielę 5 października 2025 r. w Miejskiej Bibliotece Publicznej w w Bielsku Podlaskim odbyło się uroczyste wręczenie Podlaskiej Nagrody Naukowo-Literackiej za 2025 rok. Celem Podlaskiej Nagrody Naukowo-Literackiej jest promocja języka i kultury ukraińskiej Podlasia poprzez uhonorowanie i nagrodzenie osób, które odgrywają ważną rolę w funkcjonowaniu, zachowywaniu, badaniu i rozwoju kultury i języka ukraińskiego Podlasia. Nagroda została ustanowiona w 2022 r. przez Podlaski Instytut Naukowy oraz Związek Ukraińców Podlasia. Została już przyznana trzykrotnie – w latach 2022-2024, łącznie nagrodzono nią 10 osób. W 2025 r. Podlaska Nagroda Naukowo-Literacka została przyznana po raz czwarty.

Nagroda przyznawana jest przez Kapitułę, w skład której wchodzą osoby zaangażowane w działalność na rzecz zachowania i rozwoju języka i kultury ukraińskiej Podlasia, wskazane przez zarządy podmiotów ustanawiających Nagrodę, czyli Podlaskiego Instytutu Naukowego oraz Związku Ukraińców Podlasia. W 2025 r. w składzie Kapituły Nagrody byli: dr Andrzej Artemiuk, dr Grzegorz Kuprianowicz, dr Mikołaj Roszczenko i Maria Ryżyk.

Laureatkami Podlaskiej Nagrody Naukowo-Literackiej za 2025 rok zostały:

Kategoria „Twórczość artystyczna”: Irena Wiszenko,

Kategoria „Działalność oświatowa”: Elżbieta Nielipińska.

W uroczystym wręczeniu Podlaskiej Nagrody Naukowo-Literackiej wzięły udział Laureatki, członkowie Kapituły, bliscy i przyjaciele laureatek, oficjalni goście, dziennikarze oraz członkowie społeczności ukraińskiej Podlasia. Władze regionalne – marszałka Województwa Podlaskiego reprezentował doradca marszałka ds. mniejszości narodowych i etnicznych Aleksander Wasyluk. Wśród oficjalnych gości byli obecni przedstawiciele samorządu lokalnego: wiceprzewodnicząca Rady Powiatu Bielskiego i jednocześnie przewodnicząca Związku Ukraińców Podlasia Maria Ryżyk, burmistrz Kleszczel Mirosław Markiewicz, Sekretarz Miasta Bielsk Podlaski Jolanta Mierzwińska, skarbnik Gminy Czeremcha Elżbieta Kierdelewicz, radny Rady Powiatu Hajnowskiego Stefan Niczyporuk, radna Rady Gminy Czeremcha Agata Niczyporuk, była sekretarz Miasta Bielsk Podlaski Tamara Korycka. Na uroczystość przybyli duchowni Kościoła prawosławnego: proboszcz parafii prawosławnej w Ploskach ks. prot. Andrzej Nielipiński (prywatnie mąż jednej z laureatek) oraz proboszcz parafii prawosławnej w Zubaczach ks. prot. Igor Ostapkowicz. Obecni też byli liderzy życia ukraińskiego w Podlasku, w szczególności: wiceprzewodniczący Związku Ukraińców Podlasia dr Andrzej Artemiuk i Łukasz Badowiec, sekretarz ZUP Ludmiła Łabowicz, dyrektor Podlaskiego Instytutu Naukowego i współprzewodniczący Komisji Wspólnej Rządu i Mniejszości Narodowych i Etnicznych dr Grzegorz Kuprianowicz, wicedyrektor Podlaskiego Instytutu Naukowego i redaktor naczelny Ukraińskiego Pisma Podlasia „Nad Buhom i Narwoju” Jurij Hawryluk. Nie zabrakło także laureatów Podlaskiej Nagrody Naukowo-Literackiej za ubiegłe lata: Eugeniusza Ryżyka, dra Mikołaja Roszczenko, Jerzego Misiejuka, Eugenii Hawryluk, Elżbiety Tomczuk. Licznie przybyli także członkowie zespołów „Hiłoczka”, „Rodyna”  i „Dobryna”.

Ceremonię otworzył dr Grzegorz Kuprianowicz, dyrektor Podlaskiego Instytutu Naukowego i jednocześnie członek Kapituły Nagrody, który przypomniał cel Nagrody i jej historię oraz przywitał obecnych. Kapituła uroczyście ogłosiła decyzję o przyznaniu Nagrody za rok 2025 – fragmenty protokołu z posiedzenia Kapituły odczytał członek Kapituły dr A. Artemiuk. Zabrzmiało tradycyjne „Mnohaja lita” dla Laureatów Nagrody w wykonaniu zespołu folklorystycznego „Rodyna” z Dubiażyna oraz wszystkich obecnych.

Następnie odbyła się uroczyste wręczenie Nagród. Członek Kapituły Maria Ryżyk wygłosiła laudację ku czci laureatki Podlaskiej Nagrody Naukowo-Literackiej za rok 2025 w kategorii „Twórczość artystyczna” Ireny Wiszenko. Następnie nastąpiło odczytanie Dyplomu Nagrody i wręczenie Laureatсe statuetki Nagrody, dyplomu oraz nagrody rzeczowej w postaci kart podarunkowych o wartości 4 tysięcy złotych. Laureatka Irena Wiszenko zwróciła się do zgromadzonych ze słowem o swym doświadczeniu kierowania zespołem, 30-letniej pracy nauczycielki oraz potrzebie przekazywania ojczystej kultury dla młodego pokolenia.

Następnie odbyło się wręczenie kolejnej Nagrody. Członek Kapituły dr A. Artemiuk wygłosił wygłosił laudację ku czci laureatki Podlaskiej Nagrody Naukowo-Literackiej za rok 2025 w kategorii „Działalność oświatowa” Elżbiety Nielipińskiej. Po odczytaniu Dyplomu Nagrody Laureatce wręczono statuetkę, dyplom oraz nagrodę rzeczową. Następnie Laureatka E. Nielipińska podzieliła się swoimi refleksjami na temat swej pracy na stanowisku dyrektora przedszkola oraz działań mających na celu stworzenie warunków dla zachowania przez wychowanków kultury ukraińskiej.

Jako pierwszy pogratulował nagrodzonym doradca marszałka Marszałka Województwa Podlaskiego ds. mniejszości narodowych i etnicznych A. Wasyluk. Gratulacje od Burmistrza Miasta Bielsk Podlaski Piotra Wawulskiego, a także upominki przekazała Laureatkom Sekretarz Miasta Bielsk Podlaski J. Mierzwińska.

Z kwiatami dla laureatki I. Wiszenko przybyła delegacja z Czeremchy, w składzie której byli samorządowcy i członkowie Ukraińskiego Zespołu Pieśnii i Tańca „Hiłoczka”. Ze słowem w imieniu delegacji z Czeremchy zwróciła sią radna Rady Gminy Czeremcha A. Niczyporuk. Młodzież z zespołu „Hiłoczka” zaśpiewała swej nauczycielce i kierowniczce «Многая літа!». Ze słowami gratulacji zwrócił się burmistrz Kleszczel M. Markiewicz.

Serdecznie pogratulowała i podziękowała Laureatkom za 30 lat współpracy przewodnicząca Związku Ukraińców Podlasia M. Ryżyk. Swoimi reflekcjami i słowami uznania wobec Laureatek podzielił się dr M. Roszczenko, jeden z najstarszych liderów środowiska ukraińskiego Podlasia. Z ciepłymi życzeniami i wspomnieniami oraz podziękowaniami dla inicjatorów Nagrody wystąpił ks. prot. A. Nielipiński. Poinformowano również, że do organizatorów nadszedł list z Kancelarii Prawosławnego Metropolity Warszawskiego i całej Polski Sawy, który nie mógł uczestniczyć w uroczystości ze względu na stan zdrowia.

Ostatnim akordem uroczystości był koncert znakomitego zespołu folklorystycznego „Rodyna” z Dubiażyna pod dyrekcją E. Tomczuk. Można było posłuchać autentycznego folkloru ukraińskiego z Podlasia. Warto zaznaczyć, że właśnie z Dubiażyna pochodzi jedna z laureatek i w „Rodynie” rozpoczynała ona swoją drogę z muzyką.

Dyrektor Podlaskiego Instytutu Naukowego podziękował wszystkim, którzy zaangażowali się w proces przyznania Nagrody oraz włożyli wysiłek w sprawy organizacyjne i przygotowanie uroczystości wręczenia. Goście uroczystości, w tym rodziny i bliscy Laureatek, długo podchodzili, aby pogratulować im Nagrody. Następnie uczestnicy wydarzenia mieli okazję do rozmowy i dzielenia się refleksjami podczas uroczystego poczęstunku.

Organizatorem wydarzenia był Podlaski Instytut Naukowy, partnerem – Związek Ukraińców Podlasia, wsparcia w przeprowadzeniu wydarzenia udzieliła Miejska Biblioteka Publiczna w Bielsku Podlaskim. Zadanie publiczne „Promocja języka i kultury ukraińskiej Podlasia” jest współfinansowane ze środków Województwa Podlaskiego.

Zdjęcia: Jurij Hawryluk, Łukasz Badowiec, Grzegorz Kuprianowicz.

7 września 2025 r. ważne materiały archiwalne dotyczące historii ruchu ukraińskiego na Podlasiu w latach 80. i 90. XX w. przekazał do Archiwum Podlaskiego Eugeniusz Ryżyk. Był on jednym z inicjatorów ukraińskiego odrodzenia narodowego na Północnym Podlasiu w latach 80. XX w.

Przekazane materiały są bardzo różnorodne. Znajdują się wśród nich na przykład materiały dotyczące przełomowych, częściowo demokratycznych wyborów parlamentarnych w 1989 r., dokumenty założycielskie Związku Ukraińców Podlasia czy różnego rodzaju dyplomy i publikacje z lat 80. i 90. XX w. Przekazane materiały zostaną włączone do zespołu archiwalnego Spuścizna Fundusz Osobisty Eugeniusza Ryżyka oraz zespołu archiwalnego Związek Ukraińców Podlasia.

Archiwum Podlaskie działa w strukturze Podlaskiego Instytutu Naukowego od 2020 roku. Jego istnienie finansowane jest z dotacji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji.

13 września 2025 r. przewodniczący Rady Naukowej Podlaskiego Instytutu Naukowego dr hab. Roman Wysocki, prof. UMCS uczestniczył w VI Międzynarodowej Konferencji Naukowej „Ukraińcy i ich sąsiedzi na przestrzeni wieków: polityka, gospodarka, religia, kultura i życie codzienne”, której organizatorem było Ukraińskie Towarzystwo Historyczne w Polsce. Konferencja odbyła się w Domu Ukraińskim w Przemyślu.

Dr hab. R. Wysocki, prof. UMCS wygłosił podczas konferencji referat „Ukraińskie Biuro w Londynie i jego rola w informowaniu elit zachodnich o pacyfikacji Galicji Wschodniej w 1930 r.”. Przewodniczył on również obradom Sekcji 1 „Relacje ukraińsko-polskie do roku 1947”.

W skład Komitetu Naukowego konferencji wchodzili m. in.: dyrektor PIN dr Grzegorz Kuprianowicz i przewodniczący Rady Naukowej PIN dr hab. R. Wysocki, prof. UMCS. Patronat honorowy nad konferencją objął Konsul Honorowy Ukrainy w Przemyślu Aleksander Baczyk, a patronat medialny: tygodnik ukraiński „Nasze Słowo”. Konferencja odbyła się przy wsparciu finansowym Fundacji Katedr Ukrainoznwstwa oraz Aleksandra Baczyka, wsparcia technicznego udzielił Dom Ukraiński w Przemyślu

Zdjęcie: Jarosław Wujcik.

W dniach 16-19 października 2025 r. odbędzie się XXXIV Festiwal Kultury Ukraińskiej na Podlasiu „Podlaska Jesień”, organizowany przez Związek Ukraińców Podlasia. Jednym z jego współorganizatorów jest Podlaski Instytut Naukowy.

Festiwal „Podlaska Jesień” to najważniejsze wydarzenie kulturalne ukraińskiego środowiska podlaskiego, które odbywa się w wielu miejscowościach regionu i obejmuje różnorodną prezentację kultury ukraińskiej.

Tegoroczne wydarzenia festiwalu będą się odbywać w Białymstoku, Bielsku Podlaskim, Narwi, Siemiatyczach, Hajnówce i Czeremsze. W programie: koncerty zespołów, spektakle dla dzieci, jubileusz 30-lecia Ukraińskiego Zespołu Pieśni i Tańca „Ranok”.

Wydarzenie na Facebooku:

https://www.facebook.com/events/610271005350806

Zespoły biorące udział w Festiwalu: Ranok (Bielsk Podlaski), Hiłoczka (Czeremcha), Rodyna (Dubiażyn), Zołoto (Bielsk Podlaski), Dumka (Bielsk Podlaski), Łuna (Parcewo), Werwoczki (Orla), Dobryna (Białystok), Studio Piosenki HDK (Hajnówka), Chabry (Narew), Zespół Pieśni Echo Puszczy (Hajnówka), Chór Miasta Hajnówka, Harmoń (Łosinka), Omorfos (Siemiatycze), Wrzosy (Wilanowo), Niezabudki (Nurzec Stacja), Nowina (Moszczona Królewska), Jarosław Antypowicz, Tatiana Stryhun, laureaci Konkursu Piosenki Ukraińskiej „Z Podlaskiej krynicy”, Zespół folklorystyczny Horyna (Ukraina), Zespół tańca „Kozaky Podilla” (Ukraina).

Dokładny program festiwalu jest dostępny na stronie Związku Ukraińców Podlasia:

Program Festiwalu Kultury Ukraińskiej na Podlasiu „Podlaska Jesień”

Zrealizowano dzięki dotacji z budżetu państwa

Dofinansowane ze środków z budżetu Województwa Podlaskiego oraz Miasta Białegostoku.

Przy wsparciu finansowym:

Burmistrza Miasta Bielsk Podlaski

Burmistrza Miasta Hajnówka

Burmistrza Miasta Siemiatycze

Gminy Narew

Gminy Bielsk Podlaski

Gminy Czeremcha

Sponsorzy: Fundacja Arhelan

Honorowy Patronat: Ambasada Ukrainy.

Patronat medialny: Polskie Radio Białystok, TVP Białystok, Nad Buhom i Narwoju, TVK Hajnówka, TV Podlasie, bielsk.eu, Radio Jard, kurierpodlaski.pl, Tygodnik „Nowy Kurier”, „Nasze słowo”, Bielsk.eu

13 września 2025 r. wicedyrektor Podlaskiego Instytutu Naukowego i redaktor naczelny Ukraińskiego pisma Podlasia „Nad Buhom i Narwoju” Jurij Hawryluk był obecny na III Festiwalu Gwary Pogranicza – Po Swojomu w Hajnówce.

Jak zaznaczyli organizatorzy, „W tym roku skupimy się na najnowszych badaniach nad naszym językiem, który rozbrzmi w twórczości artystów z Podlasia”. Organizatorem wydarzenia było Koło Gospodyń Wiejskich TeraMiśki w Budach, współorganizatorem: Instytut Gwar Pogranicza.

2 października 2025 r. w Hajnowskim Domu Kultury odbył się wernisaż wystawy hajnowskiego artysty Daniela Gromackiego „Pejzaże”. Na wydarzenie przybyli dyrektor Podlaskiego Instytutu Naukowego dr Grzegorz Kuprianowicz oraz zastępca przewodniczącej Związku Ukraińców Podlasia i przewodniczący Komisji Rewizyjnej PIN dr Andrzej Artemiuk.

Daniel Gromacki urodził się w Hajnówce, jest absolwentem Wydziału Artystycznego i Humanistycznego UMCS oraz Lubelskiej Szkoły Sztuki i Projektowania. Jest jednym z najbardziej uznanych podlaskich artystów, który w przejmujący sposób oddaje w swej twórczości specyfikę kulturową i przyrodniczą Podlasia.

Wystawa będzie dostępna w Hajnowskim Domu Kultury do 31 października 2025 r.

2 października 2025 r. podlaski badacz dr Mikołaj Roszczenko z Podlaskiego Instytutu Naukowego wygłosił wykład „Wojna Federacji Rosyjskiej z Ukrainą – przyczyny i cele” w ramach Uniwersytetu Trzeciego Wieku w Hajnówce. Spotkanie odbyło się w Klubie Seniora w Hajnówce.

Prelegent przedstawił genezę rosyjskiej agresji na Ukrainę. Temat referatu wywołał ożywioną dyskusję wśród uczestników spotkania – słuchaczy Uniwersytetu Trzeciego Wieku w Hajnówce.

Dr Mikołaj Roszczenko – historyk, filolog rodem z Kleszczel, pracownik naukowo-badawczy w Podlaskim Instytucie Naukowym, członek Rady Naukowej Podlaskiego Instytutu Naukowego. Zainteresowania naukowe: historia Podlasia, ze szczególnym uwzględnieniem miasta Kleszczele, ukraińskie gwary podlaskie, historia Chełmszczyzny w XIX i XX wieku, historia Cerkwi prawosławnej, folklor Podlasia.

Foto: Sławomir Sawczuk

2 października 2025 r. w Podlaskim Urzędzie Wojewódzkim w Białymstoku odbyło się spotkanie przedstawicieli społeczności ukraińskiej Podlasia z Wojewodą Podlaskim Jackiem Brzozowskim oraz Wicewojewodą Podlaskim Michałem Gąsowskim, a także dyrektorem generalnym Podlaskiego Urzędu Wojewódzkiego Adamem Czaplińskim i Pełnomocnikiem Wojewody Podlaskiego ds. Mniejszości Narodowych i Etnicznych Arturem Konopackim. Podczas spotkania zaprezentowano społeczność ukraińską regionu, jej historię i aktualną sytuację, a w szczególności działania Związku Ukraińców Podlasia i innych organizacji ukraińskich na rzecz zachowania tożsamości, kultury i języka ukraińskiego Podlasia. Przekazano też publikacje i materiały Związku Ukraińców Podlasia oraz Podlaskiego Instytutu Naukowego.

W składzie delegacji społeczności ukraińskiej Podlasia byli: przewodnicząca Związku Ukraińców Podlasia Maria Ryżyk, dyrektor Podlaskiego Instytutu Naukowego i współprzewodniczący Komisji Wspólnej Rządu i Mniejszości Narodowych i Etnicznych dr Grzegorz Kuprianowicz, zastępca przewodniczącej Związku Ukraińców Podlasia i przewodniczący Komisji Rewizyjnej Podlaskiego Instytutu Naukowego dr Andrzej Artemiuk, zastępca przewodniczącej Związku Ukraińców Podlasia Łukasz Badowiec.

Foto: Podlaski Urząd Wojewódzki.